Maddeyi Niteleyen Özellikler
Maddeleri suda yüzme, suyu emme ve mıknatısla çekilme özellikleriyle gözlemle; günlük kullanım ile madde özelliğini ilişkilendir.
Bir havlu ellerindeki suyu alırken yağmurluk seni kuru tutmaya yardımcı olur. İkisinin kullanım amacı farklıdır; çünkü yapıldıkları maddelerin özellikleri farklıdır. Bir maddeyi tanımak için görünüşünü inceler, güvenli denemeler yapar ve gözlemlerimizi karşılaştırırız.
Bu konuda öğreneceklerin
- Suda yüzme ve batmayı gözlemleyerek örnekleri gruplandırırsın.
- Suyu emen ve emmeyen maddelerin günlük kullanımlarını açıklarsın.
- Mıknatısla çekilmeyi başka özelliklerden ayrı değerlendirirsin.
- Tahminini gözlemle karşılaştırır, bilinmeyen maddeleri güvenli biçimde incelersin.
01 · Duyu organlarımızla gözlem
Renk ve şekli gözlerimizle, bazı yüzey özelliklerini güvenli olduğunda dokunarak fark ederiz. İşitme, koklama ve tatma da çevremizi tanımamıza yardımcı olur. Ancak her maddeyi bütün duyularımızla incelemek doğru değildir. Suda yüzme gibi bir özellik için uygun bir deneme ve görerek gözlem gerekir.
02 · Suda yüzme ve batma
Bir cismi suya bıraktığımızda su yüzeyinde kalabilir veya dibe doğru batabilir. Büyük bir köpük parçası yüzebilirken küçük bir taş batabilir. Bu yüzden yalnız “büyük” veya “küçük” diye karar vermeyiz. Yapıldığı madde ve cismin biçimi de sonucu etkileyebilir.
03 · Suyu emme ve emmeme
Havlu, peçete ve sünger suyu içine alabilir. Plastik bir kap veya alüminyum folyo ise suyu bu biçimde içine almaz. Islanmak ile suyu emmek aynı şey değildir: plastik yüzeyin üstünde su damlası bulunması, suyun plastiğin içine emildiği anlamına gelmez.
| Özellik | Kullanım örneği |
|---|---|
| Suyu emme | Havluyla elleri kurulamak; bezle dökülen suyu almak. |
| Suyu emmeme veya çok az emme | Yağmurluk ve suya dayanıklı kaplamalarla korunmak. |
04 · Mıknatısla çekilme
Demir, nikel, kobalt ve sıradan çelikten yapılmış uygun nesneler sınıf mıknatısıyla çekilebilir. Demir cıvata ve sıradan çelik ataş buna örnektir. Tahta, plastik ve cam bu biçimde çekilmez. Bakır ve alüminyum metal olmalarına rağmen normal sınıf mıknatısı tarafından belirgin biçimde çekilmez. Nesnenin adı yerine yapıldığı maddeyi dikkate alırız.
05 · Güvenli gözlem tablom
- Köpük, düzgün taş, plastik kapak, bez ve sıradan çelik ataş seç. Keskin cisim kullanma.
- Önce yüzme/batma tahminlerini yaz. Cisimleri suya ayrı ayrı bırak ve gözlemle.
- Bez ile plastik üzerine eşit miktarda birkaç damla su koy; suyun nerede kaldığını gözlemle.
- Kuru nesneleri mıknatısla ayrı ayrı dene. Sonuçları nesnenin adına göre tahminle doldurma.
| Nesne | Kaydedeceğim gözlemler |
|---|---|
| Her malzeme için ayrı satır | Yüzer/batar; suyu emer/emmez; mıknatısla çekilir/çekilmez. |
| Sonuç | İlk tahminim doğru mu? Hangi özellik kullanım amacına uygun? |
Mini kontrol
Suyu masadan temizlemek için kullanılan bez suyu içine alıyor. Bezde hangi özellikten yararlanılmıştır?
Bir öğrenci aynı su kabına büyük bir köpük parçası ve küçük bir taş bırakıyor. Köpük yüzüyor, taş batıyor. Hangi sonuç bu gözlemle desteklenir?
Sınıf mıknatısı demir cıvatayı çekiyor, alüminyum folyoyu çekmiyor. Bu gözlem hangi düşünceyi destekler?
Bilinmeyen bir sıvının özelliklerini incelemek isteyen öğrenci hangi davranışı seçmelidir?
- 1Maddeler farklı özellikleriyle gruplandırılabilir.
- 2Suda yüzme ile suyu emme farklı özelliklerdir.
- 3Boyut tek başına yüzme/batma sonucunu belirlemez.
- 4Her metal mıknatısla çekilmez.
- 5Gözlemi güvenli denemeyle doğrularız.