Maddenin Ölçülebilir Özellikleri
Kütle ile hacmi ayırt et; uygun araç ve birimleri seç, dara ve net kütleyi hesapla, taşın hacmini su seviyesiyle bul.
Marketten 1 kilogram elma ve 1 litre süt alınabilir. Bu iki sayı aynı özelliği anlatmaz. Kilogram kütleyi, litre hacmi belirtir. Maddenin özelliklerini ölçerken önce neyi ölçmek istediğimizi, sonra hangi aracı ve birimi kullanacağımızı seçeriz.
Bu konuda öğreneceklerin
- Kütle ve hacim kavramlarını ayrı tanımlarsın.
- Gram/kilogram ile mililitre/litre birimlerini doğru kullanırsın.
- Bir sıvının net kütlesini boş ve dolu kap ölçümlerinden bulursun.
- Uygun bir katının hacmini su seviyesindeki değişimden hesaplarsın.
01 · Kütle: madde miktarı
Kütle, bir cisimdeki madde miktarını anlatır. Eşit kollu terazi, elektronik terazi ve baskül kütleyi ölçmek için kullanılan araçlardandır. Ölçüm sonucu gram (g) veya kilogram (kg) ile belirtilir. Aynı nesneyi uygun araçlarla ölçen kişilerin sonuçları birbirine yakın olmalıdır.
100 g + 200 g = 300 g
Görseli büyüt02 · Sıvının kütlesi: dara, brüt ve net
Sıvıyı teraziye doğrudan dökemeyiz; önce bir kaba koyarız. Bu durumda terazi hem kabı hem sıvıyı ölçer. Boş kabın kütlesine dara, kap ve içindekinin toplamına brüt kütle, yalnız içindekinin kütlesine net kütle deriz.
| Ölçüm | Anlamı |
|---|---|
| Dara | Boş kabın kütlesi. |
| Brüt kütle | Kap ile içindekinin toplam kütlesi. |
| Net kütle | Yalnız kaptaki maddenin kütlesi. |
Net kütle = Brüt − Dara
470 g − 120 g = 350 g
03 · Hacim: kaplanan yer
Hacim, bir maddenin boşlukta kapladığı yerdir. Bir bardak suyun hacmini ölçülü kap veya dereceli silindirle belirleyebiliriz. Sıvılar için litre (L) ve mililitre (mL) kullanırız. 1 L = 1000 mL. 250 mL, bir litrenin dörtte biridir.
| Ölçülen özellik | Araç ve birim |
|---|---|
| Kütle | Terazi; g veya kg. |
| Sıvının hacmi | Ölçülü kap/dereceli silindir; mL veya L. |
| Sıcaklık | Termometre; °C. Bu ölçüm kütle veya hacim değildir. |
- Ölçü kabını düz bir zemine koy.
- Su seviyesini göz hizasından oku; yukarıdan veya aşağıdan bakma.
- Berrak suyun hafif eğri yüzeyinin alt kısmını ölçekle eşleştir.
- Ölçeğin kaç mL aralıkla işaretlendiğine bak. Sonucu birimiyle yaz.
Her küçük aralık 50 mL. Su seviyesi: 250 mL.
Görseli büyüt04 · Taşın hacmini suyla bulma
Düzgün şekli olmayan küçük bir taşın hacmini de ölçü kabıyla bulabiliriz. Önce su seviyesini okuruz. Taşı tamamen suya batırırız; su seviyesi yükselir. Son seviyeden ilk seviyeyi çıkarınca taşın kapladığı yeri buluruz.
Taşın hacmi = Son seviye − İlk seviye
260 mL − 200 mL = 60 mL
05 · Maddeyi tanımlayalım
Kütlesi ve hacmi olan varlıklar maddedir. Kitap, taş ve su madde örnekleridir. Gölge ise bir madde değildir; ışığın engellenmesiyle oluşan karanlık alandır. Bir özelliği ölçerken başka özellik yerine kullanmamaya dikkat ederiz.
06 · Kendi ölçüm kaydın
- Aynı kabı boşken ve içine oda sıcaklığında su koyduktan sonra tart. Dara, brüt ve net kütleyi ayrı yaz.
- Suyun hacmini uygun ölçü kabıyla oku. Kütle satırına g, hacim satırına mL yaz.
- Ölçümü tekrarla; farklı sonuç varsa dökülme, okuma açısı ve araç ayarını kontrol et.
Mini kontrol
Aynı kap boşken 120 g, içine su konulduğunda 470 g geliyor. Suyun net kütlesi kaç gramdır?
Başlangıçta 200 mL su bulunan ölçülü kaba bir taş tamamen batırılıyor. Taş çözünmüyor, suyu emmiyor ve su taşmıyor. Son seviye 260 mL ise taşın hacmi kaç mL’dir?
250 mL suyun hacmini belirlemek için hangi araç uygundur?
Maddeyi ölçülebilir özellikleriyle tanımlayan ifade hangisidir?
- 1Kütle madde miktarıdır; g ve kg ile ölçülür.
- 2Hacim kaplanan yerdir; sıvılar için mL ve L kullanılır.
- 3Net kütle = Brüt kütle − Dara.
- 4Tamamen batan uygun bir katının hacmi iki su seviyesinin farkından bulunabilir.
- 5Kütle ile hacim aynı özellik değildir.