8. sınıf · 2. ünite

Mutasyon ve Modifikasyon

DNA'daki kalıcı değişimler ile çevrenin fenotip üzerindeki etkilerini ayırt et; mutasyon ve modifikasyon örneklerini bilimsel kanıtlarla sınıflandır.

Mutasyon ve modifikasyonu nedenleri, kalıtsallığı ve sonuçları bakımından karşılaştırma20 dakika6 mini soru
Mutasyon ve Modifikasyon kapak görseli
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Mutasyon ve Modifikasyon

3:24 · 1080p
Videoyu ayrı aç
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Canlılarda gözlenen her farklılık kalıtsal yapının değiştiğini göstermez. Bazı değişimler DNA'da oluşurken bazıları çevrenin genlerin çalışmasına etkisiyle yalnız fenotipte ortaya çıkar.

Bu konuda öğreneceklerin

  • Mutasyonun DNA, gen veya kromozom yapısındaki değişim olduğunu açıklarsın.
  • Mutajenleri ve mutasyonların olası sonuçlarını değerlendirirsin.
  • Üreme ve vücut hücresi mutasyonlarının kalıtsallığını karşılaştırırsın.
  • Modifikasyonu çevrenin fenotip üzerindeki etkisiyle ilişkilendirirsin.
  • Mutasyon ile modifikasyonu kanıta dayalı olarak ayırt edersin.

01 — Mutasyon

DNA'nın nükleotit dizisinde, bir genin yapısında ya da kromozomların yapı veya sayısında oluşan kalıcı değişimlere mutasyon denir. Mutasyonlar DNA eşlenmesindeki onarılmamış hatalardan ya da çevresel etkilerden kaynaklanabilir.

Mutajen örneğiAçıklama
RadyasyonX ışınları ve yüksek enerjili ışınlar DNA'ya zarar verebilir.
Morötesi ışınlarAşırı UV maruziyeti DNA hasarı riskini artırabilir.
Tütün dumanıDNA'ya zarar verebilen çok sayıda kimyasal içerir.
Bazı kimyasal maddelerHücrenin DNA'sında değişime yol açabilir.

02 — Hangi mutasyon kalıtsaldır?

Oluştuğu hücreBireye etkisiYavruya aktarım
Vücut hücresiBireyin ilgili doku veya organını etkileyebilir.Doğrudan aktarılmaz.
Üreme hücresi veya onu oluşturan hücreOluşacak üreme hücresinin DNA'sını etkileyebilir.Döllenmeye katılırsa yavruya aktarılabilir.

03 — Modifikasyon

Çevre koşullarının genlerin çalışma biçimini etkileyerek canlıda oluşturduğu, DNA dizisini değiştirmeyen fenotip farklılıklarına modifikasyon denir. Modifikasyonlar kalıtsal değildir ve çevre koşulu ortadan kalktığında azalabilir veya geri dönebilir.

Aynı renk değiştirebilen büyük yapraklı ortanca çeşidinin pH 5,0 ve 5,5'te mavi, pH 7,0 ve 7,5'te pembe çiçek açmasını gösteren karşılaştırmaGörseli büyüt
Bu örnekte renk değiştirebilen aynı ortanca çeşidi ve diğer yetiştirme koşulları aynıdır. Düşük pH ve bitkinin alabileceği alüminyum mavi rengi, yüksek pH pembe rengi destekler. Renk değişimi modifikasyondur; DNA dizisi değişmez. Her ortanca türü veya çeşidi aynı renk değişimini göstermez.
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Çevre etkeniÖrnek fenotip değişimi
SıcaklıkHimalaya tavşanında kürk renginin bölgelere göre değişmesi; çuha çiçeğinin 15–25 °C'de kırmızı, 25–35 °C'de beyaz çiçek açması
BeslenmeArı sütüyle beslenen larvanın kraliçe arı, çiçek tozuyla beslenen larvanın işçi arı olması
IşıkBitkilerin ışık miktarına bağlı gelişim farkı
EgzersizKasların gelişmesi
Toprak pH'sıOrtanca çiçeklerinin renginin değişmesi
Güneş ışığıGüneş altında uzun süre kalan insanın deri renginin koyulaşması
Yetiştiği yerKarahindiba bitkisinin dağda kısa, ovada uzun boylu olması

04 — Mutasyon ve modifikasyonu karşılaştır

ÖzellikMutasyonModifikasyon
DNA dizisiDeğişirDeğişmez
Temel nedenEşlenme hatası veya mutajenSıcaklık, beslenme, ışık gibi çevre etkisi
KalıtsallıkÜreme hücresindeyse aktarılabilirAktarılmaz
EtkisiZararlı, yararlı veya etkisiz olabilirFenotipte çevreye bağlı değişim oluşturur

Mini kontrol

Mini soru

DNA'nın nükleotit dizisinde oluşan kalıcı değişime ne ad verilir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon · 1. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Aşağıdakilerden hangisi mutajen olabilir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon · 2. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Eşeyli üreyen hayvan modelinde hangi hücredeki mutasyon döllenmeye katılırsa yavruya aktarılabilir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon · 3. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Rengi toprak koşullarından etkilenen iri yapraklı bir ortanca çeşidinin genetik olarak özdeş bireyleri farklı topraklarda farklı renkte çiçek açar. DNA dizilerinin değişmediği belirlenmiştir. Bu durum hangi kavramla açıklanır?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon · 4. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Mutasyonlarla ilgili hangi ifade doğrudur?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon · 5. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Modifikasyonun ayırt edici özelliği hangisidir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mutasyon ve Modifikasyon · 6. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Kısaca özet
  1. 1Mutasyon DNA, gen veya kromozom yapısındaki kalıcı değişimdir.
  2. 2Radyasyon, UV, tütün dumanı ve bazı kimyasallar mutajen olabilir.
  3. 3Mutasyonlar zararlı, yararlı ya da etkisiz olabilir.
  4. 4Üreme hücresi mutasyonu yavruya aktarılabilir; vücut hücresi mutasyonu doğrudan aktarılmaz.
  5. 5Modifikasyon çevrenin fenotip üzerindeki etkisidir; DNA dizisini değiştirmez ve kalıtsal değildir.
  6. 6Orak hücre anemisi, albinizm, altı parmaklılık, Down sendromu ve Van kedisinin farklı renkli gözleri mutasyon örnekleridir.