8. sınıf · 2. ünite

DNA ve Genetik Kod

Kromozom, DNA, gen ve nükleotit ilişkisini kur; DNA'nın yapısını, baz eşleşmesini ve kendini eşleme sürecini açıkla.

DNA'nın yapısını modelleme ve kendini eşleme sürecini açıklama22 dakika6 mini soru
DNA ve Genetik Kod kapak görseli
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA ve Genetik Kod

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Nükleotid, Gen, DNA ve Kromozom

2:56 · 1080p
Videoyu ayrı aç
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Nükleotid, Gen, DNA ve Kromozom

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

DNA’nın Yapısı ve Kendini Eşlemesi

3:04 · 1080p
Videoyu ayrı aç
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA’nın Yapısı ve Kendini Eşlemesi

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Canlıların kalıtsal bilgisini taşıyan DNA, hücrelerde belirli bir düzen içinde paketlenir. Bu düzeni büyükten küçüğe doğru anlamak, genetik kodun nasıl saklandığını ve kopyalandığını açıklamamızı sağlar.

Bu konuda öğreneceklerin

  • Kromozom, DNA, gen ve nükleotit arasındaki ilişkiyi kurarsın.
  • Bir nükleotidin bileşenlerini ve organik bazları tanırsın.
  • DNA'nın çift zincirli yapısını ve baz eşleşme kuralını uygularsın.
  • Kromozom sayısının canlıların gelişmişliğini göstermediğini açıklarsın.
  • DNA'nın kendini eşleme sürecini model üzerinde yorumlarsın.

01 — Kalıtsal yapıların hiyerarşisi

Kromozom, DNA, gen ve nükleotidin K, L, M ve N kartlarıyla tanımlandığı hiyerarşi şemasıGörseli büyüt
Büyükten küçüğe temel sıra kromozom → DNA → gen → nükleotittir.
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA ve Genetik Kod

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

YapıAçıklama
KromozomDNA ve özel proteinlerin oluşturduğu kromatin ipliğinin hücre bölünmesi sırasında kısalıp kalınlaşmış hâlidir. Genleri taşıyıp yeni nesillere aktarır; en karmaşık kalıtsal yapıdır.
DNAKalıtsal bilgiyi taşıyan ve hücreyi yöneten çift zincirli moleküldür (kalıtım maddesi). Çekirdekli (gelişmiş hücre yapılı) canlılarda hücre çekirdeğinde bulunur.
GenDNA'nın belirli bir özelliğe ilişkin bilgi taşıyan bölümüdür; DNA'nın görev birimidir.
NükleotitDNA'nın temel yapı birimidir.

02 — Nükleotidin yapısı

Her DNA nükleotidi üç bölümden oluşur: fosfat, deoksiriboz şekeri (5 karbonlu şeker) ve organik baz. DNA'da adenin (A), timin (T), guanin (G) ve sitozin (C) olmak üzere dört çeşit organik baz bulunur. Bir nükleotidin adı, yapısındaki organik baza göre verilir: adenin nükleotit, timin nükleotit, guanin nükleotit ve sitozin nükleotit. Bu yüzden DNA'da dört çeşit nükleotit vardır. Fosfat ve deoksiriboz şekeri bütün nükleotitlerde ortaktır; nükleotitleri birbirinden ayıran organik bazdır.

BazKarşı zincirde eşleştiği baz
Adenin (A)Timin (T)
Timin (T)Adenin (A)
Guanin (G)Sitozin (C)
Sitozin (C)Guanin (G)

03 — Çift sarmal yapı

DNA iki nükleotit zincirinden oluşur. Zincirlerin şeker ve fosfat bölümleri dışta bir omurga oluştururken organik bazlar içte karşılıklı eşleşir: adenin timinle (A–T), guanin sitozinle (G–C) eşleşir. Bu yapı bükülmüş merdivene benzer ve çift sarmal olarak adlandırılır.

04 — DNA'nın kendini eşlemesi

  • DNA'nın iki zinciri birbirinden ayrılmaya başlar.
  • Hücredeki serbest nükleotitler, açılan zincirlerdeki uygun bazların karşısına gelir.
  • A'nın karşısına T, G'nin karşısına C yerleşir ve yeni zincirler oluşur.
  • Sonuçta başlangıçtaki DNA ile aynı bilgiyi taşıyan iki DNA molekülü meydana gelir.
  • Her yeni DNA bir eski zincir ve bir yeni zincir içerir.

DNA kimyasal ve çevresel etkenlerle hasar görebilir; eşlenme sırasında da yanlışlıklar oluşabilir. Hücrenin onarım sistemleri bazı hataları düzeltebilir. Bu dersteki basit baz eşleşmesi modelinde, bir zincirdeki eksik bölüm karşı zincirdeki sağlam bölümden yararlanılarak tamamlanır. İki zincirin aynı yerindeki karşılıklı bilgiler kaybolmuşsa bu modelde hangi bazların getirileceği belirlenemez. Bu gösterim hücrenin bütün onarım yollarını açıklamaz. Düzeltilmeden kalan değişimler DNA dizisini etkileyebilir ve mutasyona yol açabilir.

Mini kontrol

Mini soru

Kalıtsal yapılar büyükten küçüğe nasıl sıralanır?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA ve Genetik Kod · 1. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Bir DNA nükleotidinde aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA ve Genetik Kod · 2. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

A–T–G–C dizisinin tamamlayıcı zinciri hangisidir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA ve Genetik Kod · 3. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Gen için en doğru açıklama hangisidir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA ve Genetik Kod · 4. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

DNA eşlenmesi sonunda oluşan her DNA molekülü hangi zincirleri taşır?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA ve Genetik Kod · 5. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Kromozom sayısıyla ilgili hangi ifade doğrudur?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

DNA ve Genetik Kod · 6. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Kısaca özet
  1. 1Kalıtsal yapılar kromozom → DNA → gen → nükleotit şeklinde sıralanır.
  2. 2Nükleotit; fosfat, deoksiriboz ve organik bazdan oluşur.
  3. 3DNA'da A–T ve G–C bazları karşılıklı eşleşir.
  4. 4DNA çift zincirli ve çift sarmal yapıdadır.
  5. 5Kromozom sayısı canlının gelişmişliğini göstermez.
  6. 6DNA eşlenince her yeni DNA bir eski ve bir yeni zincir taşır.
  7. 7Bir DNA molekülünde fosfat, şeker, organik baz ve nükleotit sayıları eşittir; A sayısı T sayısına, G sayısı C sayısına eşittir.