Kutup tilkisinin küçük kulakları ve kalın kürkü soğuk ortamda ısı kaybını azaltırken çöl tilkisinin büyük kulakları ve ince kürkü sıcak ortamda ısı vermeyi kolaylaştırır. Bir özelliğin avantajı, canlının yaşadığı çevreye bağlıdır.
Bu konuda öğreneceklerin
Adaptasyonu kalıtsal özellik, çevre ve yaşama başarısıyla ilişkilendirirsin.
Aynı işlev için farklı ortamlarda farklı adaptasyonlar gelişebileceğini açıklarsın.
Varyasyonun doğal seçilim için önemini yorumlarsın.
Doğal seçilimin nesiller boyunca nasıl işlediğini açıklarsın.
Adaptasyon ile modifikasyonu ayırt edersin.
01 — Adaptasyon nedir?
Bir canlının belirli bir çevrede yaşama ve üreme başarısını artıran kalıtsal özelliklere adaptasyon denir. Adaptasyonlar bir bireyin yaşamı sırasında ihtiyaca göre oluşmaz; popülasyonda bulunan kalıtsal farklılıkların nesiller boyunca seçilmesiyle yaygınlaşır.
Görseli büyütAynı canlı grubunda farklı çevreler, farklı kalıtsal özellikleri avantajlı hâle getirebilir.
Canlı ve ortam
Adaptif özellik
Sağladığı yarar
Kutup ayısı / soğuk
Kalın yağ tabakası ve kürk
Isı kaybını azaltma
Çöl tilkisi / sıcak
Büyük kulak ve ince kürk
Isı kaybını kolaylaştırma
Kaktüs / kurak
Dikenleşmiş yaprak ve su depolayan gövde
Su kaybını azaltma ve su depolama
Nilüfer / su
Geniş yüzen yapraklar
Işıktan yararlanma ve gaz alışverişi
02 — Varyasyon
Aynı türün bireyleri arasında renk, büyüklük, gaga biçimi veya olgunlaşma süresi gibi farklılıklar görülür. Aynı türe ait canlılar arasında görülen bu farklılıklara varyasyon denir. Farklılıkların bazıları kalıtsal, bazıları çevrenin etkisiyle oluşabilir. Doğal seçilimde etkili olan kalıtsal varyasyonlar yavrulara aktarılabilir ve belirli çevre koşullarında bazı bireylere avantaj sağlayabilir.
03 — Doğal seçilim
Popülasyondaki bireyler arasında kalıtsal farklılıklar bulunur.
Çevre koşulları bazı farklılıkları avantajlı, bazılarını dezavantajlı hâle getirir.
Avantajlı özellik taşıyan bireyler ortalama olarak daha çok yaşar ve ürer.
Bu özelliklerin alelleri sonraki kuşaklara daha fazla aktarılır.
Nesiller boyunca popülasyonda avantajlı özelliğin görülme sıklığı artabilir.
04 — Adaptasyon ve modifikasyon
Özellik
Adaptasyon
Modifikasyon
Kalıtsallık
Kalıtsaldır
Kalıtsal değildir
Zaman
Nesiller boyunca popülasyonda yaygınlaşır
Bireyin yaşamı içinde oluşabilir
Temel etki
Yaşama ve üreme başarısını artırabilir
Çevre fenotipi değiştirir
Örnek
Kaktüsün dikenleşmiş yaprakları
İnsanın güneşte bronzlaşması
Mini kontrol
Mini soru
Adaptasyon için en doğru tanım hangisidir?
Mini soru
Çöl tilkisinin büyük kulakları hangi yararı sağlar?
Mini soru
Aynı tür bireyleri arasındaki kalıtsal farklılıklara ne ad verilir?
Mini soru
Doğal seçilimde nesiller boyunca ne beklenir?
Mini soru
Hangisi adaptasyon örneğidir?
Mini soru
Bir adada kuşların gaga kalınlığının kalıtsal olduğu belirlenmiştir. Sert tohumlar arttığında kalın gagalı kuşlar daha iyi beslenip daha çok ürer. Bu kuşların nesiller sonra yaygınlaşmasını en iyi açıklayan süreç hangisidir?
Kısaca özet
1Adaptasyon, belirli çevrede yaşama ve üreme başarısını artıran kalıtsal özelliktir.
2Bir özelliğin avantajı çevre koşullarına bağlıdır.
3Varyasyon, aynı türe ait bireyler arasında görülen farklılıklardır; doğal seçilimde kalıtsal farklılıklar etkilidir.
4Doğal seçilim avantajlı kalıtsal özelliklerin nesiller boyunca yaygınlaşmasına yol açabilir.
5Adaptasyon popülasyon ve nesiller ölçeğinde; modifikasyon birey ve çevre etkisi ölçeğinde değerlendirilir.