8. sınıf · 1. ünite

Mevsimlerin Oluşumu

Dünya'nın eksen eğikliği ve dolanma hareketinin mevsimleri, ışınların geliş açısını ve gece-gündüz sürelerini nasıl değiştirdiğini keşfet.

Mevsimlerin oluşumuna yönelik tahminlerde bulunma ve bilimsel çıkarım yapma22 dakika6 mini soru
Mevsimlerin Oluşumu kapak görseli
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimlerin Oluşumu

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Mevsimler Nasıl Oluşur?

2:46 · 1080p
Videoyu ayrı aç
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimler Nasıl Oluşur?

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Dört Önemli Tarih

2:41 · 1080p
Videoyu ayrı aç
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Dört Önemli Tarih

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Yıl içinde sıcaklıkların ve gündüz sürelerinin değişmesinin temel nedeni Dünya'nın Güneş'e bazen yaklaşıp bazen uzaklaşması değildir. Mevsimleri; Dünya'nın dönme ekseninin eğik olması ve Güneş çevresinde dolanması birlikte oluşturur.

Bu konuda öğreneceklerin

  • Dünya'nın dönme ekseni, Ekvator düzlemi ve dolanma düzlemini ayırt edersin.
  • Eksen eğikliği ile ışınların geliş açısı arasındaki ilişkiyi açıklarsın.
  • 21 Haziran, 21 Aralık, 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinin özelliklerini yorumlarsın.
  • Güneş ışınlarının geliş açısı, birim yüzeye düşen enerji ve gölge boyu arasında ilişki kurarsın.
  • Yarım kürelerde zıt mevsimler yaşanmasının nedenini açıklarsın.

01 — Dünya'nın hareketleri ve eksen eğikliği

Dünya kendi ekseni çevresinde batıdan doğuya yaklaşık 24 saatte döner; Güneş çevresindeki dolanımını yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlar. Dünya'nın dönme ekseni, dolanma düzlemine dik olan doğrultuyla yaklaşık 23°27′ açı yapar. Bu eksen eğikliği nedeniyle Ekvator düzlemi ile dolanma düzlemi çakışmaz; aralarında da yaklaşık 23°27′ açı vardır.

KavramAçıklama
Dönme ekseniDünya'nın Kuzey ve Güney Kutbu'ndan geçtiği varsayılan ve Dünya'nın etrafında döndüğü hayali doğrudur.
Ekvator düzlemiDünya'yı Kuzey ve Güney Yarım Küre olarak ayıran Ekvator çemberinin oluşturduğu düzlemdir.
Dolanma düzlemiDünya'nın Güneş çevresinde izlediği yörüngenin bulunduğu düzlemdir.
Eksen eğikliğiDönme ekseninin, dolanma düzlemine dik doğrultuyla yaklaşık 23°27′ açı yapmasıdır. Bu eğiklik yıl boyunca aynı kalır.

02 — Mevsimlerin gerçek nedeni

Dünya'nın Güneş'e en yakın ve en uzak olduğu konumlarda iki yarım kürede zıt mevsimler yaşandığını gösteren yörünge şemasıGörseli büyüt
Dünya ocak başında Güneş'e daha yakınken Kuzey Yarım Küre kışı yaşar. İki konumda eksenler paraleldir: kuzey ucu ocakta Güneş'ten uzağa, temmuzda Güneş'e doğru eğiktir. Uzaklık mevsimlerin temel nedeni değildir. Tarihler ve uzaklıklar yaklaşık, çizim ölçek dışıdır.
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimlerin Oluşumu

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

03 — Işığın geliş açısı, enerji ve gölge

Güneş ışınları bir yüzeye daha dik geldiğinde aynı miktardaki enerji daha küçük bir alana yayılır. Birim yüzeye düşen enerji artar ve ısınma daha fazla olur. Işınlar eğik geldiğinde enerji daha geniş bir alana dağıldığı için ısınma azalır.

Işınların durumuAydınlanan alanBirim yüzeye enerjiGölge boyu
Dike yakınDaha küçükDaha fazlaDaha kısa
EğikDaha büyükDaha azDaha uzun

04 — Dört önemli tarih

TarihIşınların dik geldiği yerKuzey Yarım KüreGüney Yarım Küre
21 HaziranYengeç DönencesiYaz başlar; en uzun gündüzKış başlar; en uzun gece
21 AralıkOğlak DönencesiKış başlar; en uzun geceYaz başlar; en uzun gündüz
21 MartEkvatorİlkbahar başlarSonbahar başlar
23 EylülEkvatorSonbahar başlarİlkbahar başlar

Ekvator üzerinde gece ve gündüz süreleri yıl boyunca eşittir. Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe yıl içindeki gece-gündüz süresi farkı büyür.

Mini kontrol

Mini soru

Mevsimlerin oluşmasının temel nedeni hangisidir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimlerin Oluşumu · 1. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Yatay zemine dik yerleştirilmiş aynı boydaki çubuk için Güneş’in ufuk üzerindeki yükselme açısı arttığında hangisi gerçekleşir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimlerin Oluşumu · 2. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Kitabın ideal mevsim modelinde 21 Haziran’da Kuzey Yarım Kürenin kutup bölgesi dışında hangi durum yaşanır?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimlerin Oluşumu · 3. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

21 Aralık’ta Güneş ışınları yerel güneş öğlesinde hangi enleme dik gelir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimlerin Oluşumu · 4. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Kitabın ideal ekinoks modelinde 21 Mart ve 23 Eylül’de yerel güneş öğlesinin ortak özelliği hangisidir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimlerin Oluşumu · 5. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Türkiye yaz mevsimini yaşarken Arjantin'in kış mevsimini yaşamasının nedeni nedir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Mevsimlerin Oluşumu · 6. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Kısaca özet
  1. 1Mevsimler, eksen eğikliği ve dolanma hareketinin ortak sonucudur.
  2. 2Dik gelen ışınlar daha küçük alanı aydınlatır, birim yüzeye daha çok enerji aktarır ve gölgeyi kısaltır.
  3. 321 Haziran'da ışınlar Yengeç, 21 Aralık'ta Oğlak Dönencesi'ne dik gelir.
  4. 421 Mart ve 23 Eylül ekinoks tarihleridir; gece ve gündüz eşittir.
  5. 5Kuzey ve Güney Yarım Kürelerde aynı anda zıt mevsimler yaşanır.
  6. 6Dönme ekseni, dolanma düzlemine dik doğrultuyla yaklaşık 23°27′ açı yapar; Ekvator düzlemi ile dolanma düzlemi çakışmaz.
  7. 721 Haziran ve 21 Aralık gün dönümüdür; bu tarihlerde kutup dairelerinde 24 saat gündüz ya da 24 saat gece yaşanır.
  8. 8Yatay zeminde dik duran bir cisme ışınlar zeminle 45° açı yaparak geldiğinde gölge boyu cismin boyuna eşittir; Ekvator'da gece ve gündüz süreleri yıl boyunca yaklaşık eşittir.