Mevsimlerin Oluşumu
Dünya'nın eksen eğikliği ve dolanma hareketinin mevsimleri, ışınların geliş açısını ve gece-gündüz sürelerini nasıl değiştirdiğini keşfet.
Yıl içinde sıcaklıkların ve gündüz sürelerinin değişmesinin temel nedeni Dünya'nın Güneş'e bazen yaklaşıp bazen uzaklaşması değildir. Mevsimleri; Dünya'nın dönme ekseninin eğik olması ve Güneş çevresinde dolanması birlikte oluşturur.
Bu konuda öğreneceklerin
- Dünya'nın dönme ekseni, Ekvator düzlemi ve dolanma düzlemini ayırt edersin.
- Eksen eğikliği ile ışınların geliş açısı arasındaki ilişkiyi açıklarsın.
- 21 Haziran, 21 Aralık, 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinin özelliklerini yorumlarsın.
- Güneş ışınlarının geliş açısı, birim yüzeye düşen enerji ve gölge boyu arasında ilişki kurarsın.
- Yarım kürelerde zıt mevsimler yaşanmasının nedenini açıklarsın.
01 — Dünya'nın hareketleri ve eksen eğikliği
Dünya kendi ekseni çevresinde batıdan doğuya yaklaşık 24 saatte döner; Güneş çevresindeki dolanımını yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlar. Dönme ekseni, dolanma düzlemine dik değildir. Bu eğiklik yaklaşık 23°27′ olarak ifade edilir.
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| Dönme ekseni | Dünya'nın kutuplarından geçtiği varsayılan dönme çizgisidir. |
| Ekvator düzlemi | Dünya'yı Kuzey ve Güney Yarım Küre olarak ayıran Ekvator çemberinin oluşturduğu düzlemdir. |
| Dolanma düzlemi | Dünya'nın Güneş çevresinde izlediği yörüngenin bulunduğu düzlemdir. |
| Eksen eğikliği | Dönme ekseninin dolanma düzlemine göre eğik olmasıdır. |
02 — Mevsimlerin gerçek nedeni
03 — Işığın geliş açısı, enerji ve gölge
Güneş ışınları bir yüzeye daha dik geldiğinde aynı miktardaki enerji daha küçük bir alana yayılır. Birim yüzeye düşen enerji artar ve ısınma daha fazla olur. Işınlar eğik geldiğinde enerji daha geniş bir alana dağıldığı için ısınma azalır.
| Işınların durumu | Aydınlanan alan | Birim yüzeye enerji | Gölge boyu |
|---|---|---|---|
| Dike yakın | Daha küçük | Daha fazla | Daha kısa |
| Eğik | Daha büyük | Daha az | Daha uzun |
04 — Dört önemli tarih
| Tarih | Işınların dik geldiği yer | Kuzey Yarım Küre | Güney Yarım Küre |
|---|---|---|---|
| 21 Haziran | Yengeç Dönencesi | Yaz başlar; en uzun gündüz | Kış başlar; en uzun gece |
| 21 Aralık | Oğlak Dönencesi | Kış başlar; en uzun gece | Yaz başlar; en uzun gündüz |
| 21 Mart | Ekvator | İlkbahar başlar | Sonbahar başlar |
| 23 Eylül | Ekvator | Sonbahar başlar | İlkbahar başlar |
Ekvator çevresinde gece ve gündüz süreleri yıl boyunca birbirine yakındır. Kutuplara doğru gidildikçe yıl içindeki gece-gündüz süresi farkı büyür.
Mini kontrol
Mevsimlerin oluşmasının temel nedeni hangisidir?
Güneş ışınları bir yüzeye daha dik geldiğinde hangisi gerçekleşir?
21 Haziran'da Kuzey Yarım Kürede hangi durum yaşanır?
21 Aralık'ta Güneş ışınları öğle vakti nereye dik gelir?
21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinin ortak özelliği hangisidir?
Türkiye yaz mevsimini yaşarken Arjantin'in kış mevsimini yaşamasının nedeni nedir?
- 1Mevsimler, eksen eğikliği ve dolanma hareketinin ortak sonucudur.
- 2Dik gelen ışınlar daha küçük alanı aydınlatır, birim yüzeye daha çok enerji aktarır ve gölgeyi kısaltır.
- 321 Haziran'da ışınlar Yengeç, 21 Aralık'ta Oğlak Dönencesi'ne dik gelir.
- 421 Mart ve 23 Eylül ekinoks tarihleridir; gece ve gündüz eşittir.
- 5Kuzey ve Güney Yarım Kürelerde aynı anda zıt mevsimler yaşanır.