6. sınıf · 4. ünite

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma

Işığın parlak ve pürüzlü yüzeylerde nasıl yansıdığını gözlemle; düzgün ve dağınık yansımayı görüntü oluşumuyla ilişkilendir.

FB.6.4.120 dakika6 mini soru
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Akşam odanın lambasını açtığında kitaplarını ve masanı görürsün. Aynanın karşısında yüzünü seçerken mat dolap kapağında kendi görüntünü seçemezsin. İki yüzeyde de yansıma olduğu hâlde bu fark neden oluşur? Bu konuda yansımayı, yüzeylerin özelliklerini ve görüntülerin neden farklı göründüğünü keşfedeceksin.

Bu konuda öğreneceklerin

  • Yansımayı tanımlar, düzgün ve dağınık yansımayı karşılaştırırsın.
  • Farklı yüzeyleri gözlemler, verilerini bir tabloya kaydedersin.
  • Görüntü oluşumunu gözlem verilerinle ilişkilendirirsin.

01 — Yansıma ve cisimleri görmemiz

Işığın bir yüzeye çarptıktan sonra geldiği ortama geri dönmesine yansıma denir. Işık ışınları, ışığın izlediği yolu göstermek için kullandığımız bir modeldir.

Çevremizdeki pek çok cisim kendi ışığını üretmez. Bu cisimleri görebilmemiz için üzerlerine gelen ışığın bir bölümünün yansıyarak gözümüze ulaşması gerekir. Tam karanlık bir odada, cisimlerden gözümüze ışık ulaşmadığı için eşyaları göremeyiz.

BİLGİ · Ay ve yansımaAy kendi ışığını üretmez. Güneş ışığını yansıttığı için parlak görünür.

DİKKAT · Pürüzlü yüzeyler de ışığı yansıtırDuvarı, halıyı ve kitabı görmemiz bunun günlük örnekleridir. Bir yüzeyde kendi görüntümüzü seçemememiz, o yüzeyin ışığı hiç yansıtmadığı anlamına gelmez.

BİLGİ · Fotoğraf ve ışıkFotoğrafçılıkta da ışık önemlidir. Işık kaynağının konumu ve yüzeylerden yansıyan ışığın miktarı, fotoğrafın parlaklığını ve ayrıntıların seçilmesini etkiler.

02 — Düzgün ve dağınık yansıma

Düzgün yansıma

Düz ve pürüzsüz bir yüzeye birbirine paralel gelen ışınların yine birbirine paralel yansımasına düzgün yansıma denir. Düz ayna, durgun su ve düz tabanı parlatılmış metal tepsi buna örnektir. Düzgün yansıma sayesinde bu yüzeylerde belirgin bir görüntü görülebilir.

Dağınık yansıma

Pürüzlü yüzeye paralel gelen ışınlar, yüzeyin farklı eğimleri nedeniyle farklı yönlere yansır. Bu olaya dağınık yansıma denir. Mat duvar, yün kumaş ve buruşturulmuş kâğıt buna örnektir. Bu yüzeylerde ayna gibi belirgin bir görüntü oluşmaz.

Solda düz yüzeye paralel gelen üç ışın paralel yansır. Sağda pürüzlü yüzeye paralel gelen üç ışın, çarptıkları yüzey eğimlerine uygun farklı yönlerde yansır. Gelen ışınlar düz, yansıyan ışınlar kesikli çizgilerle gösterilmiştir.Görseli büyüt
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Şekil 1 Paralel gelen ışınların düz ve pürüzlü yüzeylerden yansıması.

DİKKAT · Dağınık yansımada kurallar bozulmazDağınık yansımada ışınların farklı yönlere gitmesi, yüzeyin farklı noktalarının farklı eğimlere sahip olmasındandır. Kurallar bozulmaz.

Yansıma türlerini karşılaştır

ÖzellikDüzgün yansımaDağınık yansıma
İncelenen yüzeyDüz ve pürüzsüzPürüzlü
Paralel gelen ışınlarParalel yansır.Farklı yönlere yansır.
GörüntüBelirgin görüntü görülebilir.Ayna gibi belirgin görüntü oluşmaz.
ÖrnekDüz ayna, durgun suMat duvar, yün kumaş
Yan yana iki panelde aynı kıyı ve aynı çam ağacı görülüyor. Solda durgun suda ağacın belirgin ters görüntüsü var. Sağda küçük dalgalar ağacın yansımasını yatay şeritler boyunca bozuyor; yansıma tamamen kaybolmuyor.Görseli büyüt
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Şekil 2 Su dalgalandığında yansıma sürer, ancak ağacın görüntüsü bozulur.

Durgun su, belirgin bir görüntü oluşturabilir. Su dalgalandığında yüzeyin farklı bölümlerinin eğimleri değişir; görüntü parçalanır ve bozulur. Dalgalı su ışığı yansıtmayı bırakmaz.

03 — Gözlem yap ve verilerini kaydet

Bir yüzeydeki yansımayı yalnız adına bakarak belirlemek yerine gözlem yapabilirsin. Aydınlık bir odada düz ayna, düz tabanı parlak metal tepsi, mat kitap kapağı ve yün kumaş hazırla. Kırık ayna veya keskin metal kullanma. Işığı doğrudan ya da aynadan yansıtarak kimsenin gözüne yöneltme.

1. Tahmin et. Hangi yüzeylerde kalemin görüntüsünü görebileceğini düşün. Tahminini bir cümleyle yaz.

2. Gözlemle. Aynı kalemi sırayla yüzeylerin önünde benzer konumda tut. Aydınlatmayı ve bakış yönünü mümkün olduğunca benzer tutarak görüntünün belirgin olup olmadığını incele.

3. Kaydet. Yüzeyin yapısını ve gözlemini tabloya yaz. Sonuçları görmeden doldurma; her parlak ya da düz görünen nesnede aynı netlikte görüntü oluşacağını varsayma.

YüzeyYüzeyin yapısıKalemin görüntüsüYansıma yorumum
Düz ayna………
Parlak tepsinin düz tabanı………
Mat kitap kapağı………
Yün kumaş………

Öğretmeninin ışık yollarını görünür kıldığı sınıf gösterimini de incele. Yüzeylere paralel gelen ışınların yansıdıktan sonra paralel kalıp kalmadığını gözlemle. Bu gözlemini, kalemin görüntüsüyle ilgili kaydınla birlikte değerlendir. Kendi gözlemin ile ışın şemasındaki gösterimi ayrı ayrı not et; çizimdeki sonucu deney yapmış gibi yazma.

Görüntünün belirginliği ile yansıyan ışınların yönleri nasıl ilişkilidir? Yanıtında yalnız ayna veya kumaşın adını söylemekle yetinme. Gözlediğin yüzeyin yapısını, görüntüyü ve ışığın yönünü birlikte gerekçe göster. Sonuçlarını bir arkadaşınla karşılaştır; farklılık varsa gözlem koşullarınızı yeniden inceleyin.

4. Yorumla. Hangi gözlemlerin düzgün, hangileri dağınık yansımayı destekliyor? Benzer yüzeylerde farklı sonuç aldıysan yüzeyin temizliğini, eğimini, ışığın yönünü ve gözlem konumunu yeniden incele.

ÖRNEK · Yağmur sonrası yansımaYağmur sonrası yoldaki su, asfaltın bazı pürüzlerini örter. Sokak lambalarının ve araç farlarının yansımaları uygun bakış açılarında daha belirgin görülebilir. Islak yolun tamamını kusursuz bir düz ayna gibi düşünmemeliyiz.

Mini kontrol

Mini soru

Bir yüzeye çarpan ışığın geldiği ortama geri dönmesine ne ad verilir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma · 1. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Aşağıdaki yüzeylerden hangisinde düzgün yansıma beklenir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma · 2. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Bir öğrenci, aydınlık odada mat ve pürüzlü kapağı olan bir kitabı görüyor; ancak kapakta yüzünün belirgin görüntüsünü göremiyor. Bu durum nasıl açıklanır?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma · 3. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Düzgün ve dağınık yansıma ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma · 4. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Defne, sabah rüzgârsız havada gölde dağların görüntüsünü belirgin görüyor. Öğleden sonra göl dalgalandığında görüntü bozuluyor. Hangi yorum doğrudur?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma · 5. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Düz ve pürüzsüz bir yüzeye birbirine paralel ışınlar gönderiliyor. I. Yüzeyin düzgün yapıda olması II. Gelen paralel ışınların paralel yansıması III. Yüzeyde belirgin bir görüntü görülebilmesi Bunlardan hangileri düzgün yansımayla ilişkilidir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yansıması: Düzgün ve Dağınık Yansıma · 6. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Kısaca özet

  • Kendi ışığını üretmeyen cisimleri, onlardan yansıyıp gözümüze ulaşan ışıkla görürüz.
  • Düz ve pürüzsüz yüzeylerde paralel gelen ışınlar paralel yansır.
  • Pürüzlü yüzeylerde paralel gelen ışınlar farklı yönlere yansır.
  • Görüntünün belirgin olmaması, yansımanın olmadığı anlamına gelmez.
  • Bir yüzeyin yapısı, ışığın yansıdığı yönleri ve görüntünün belirginliğini etkiler.
  • Gözlem verilerini kaydederek yüzeyleri düzgün ve dağınık yansıma açısından karşılaştırabilirsin.

Konuyu kaynaklarla pekiştir

Bölüm testi ve PDF hazırlandığında bu alana kaynak kartları eklenecek.