6. sınıf · 4. ünite

Beyaz Işığın Renkleri

Beyaz ışığın hangi renklerin birleşiminden oluştuğunu prizma ve Newton çarkı gözlemleriyle keşfet; ışığın ana ve ara renklerini tanı.

FB.6.4.520 dakika6 mini soru
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Yağmur dindikten sonra güneş açtığında gökyüzünde rengârenk bir gökkuşağı görebilirsin. Bazen de güneşli bir günde sabun köpüğünün üzerinde ya da cam bir eşyanın kenarında benzer renk parıltıları fark edersin. Peki renksizmiş gibi görünen Güneş ışığının içinden bu kadar çok renk nasıl ortaya çıkar? Bu konuda beyaz ışığın hangi renklerin birleşiminden oluştuğunu, prizmadan geçince nasıl ayrıştığını ve renklerin birleşerek yeniden beyaz ışığı nasıl oluşturduğunu keşfedeceksin.

Bu konuda öğreneceklerin

  • Beyaz ışığı oluşturan renkleri tanımlarsın.
  • Beyaz ışığın prizmadan geçtiğinde ayrıldığı renkleri sırasıyla belirlersin.
  • Işığın ana ve ara renklerini birbirinden ayırt edersin.
  • Newton çarkı gözlemlerinden elde ettiğin verileri kaydeder, yorumlar ve değerlendirirsin.

01 — Beyaz ışık hangi renklerden oluşur?

Güneş ışığı beyaz ışığa örnektir. Beyaz ışık tek bir renkten oluşmaz; ışık renklerinin birleşimidir. Renkler ayrıldığında beyaz ışığın farklı renkler içerdiğini fark edebilirsin.

Camdan yapılmış üçgen bir prizma üzerine beyaz ışık gönderildiğinde ışık doğrultu değiştirerek kendini oluşturan renklere ayrılır. Beyaz ışık prizmadan geçtiğinde sırasıyla kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert ve mor renkler ortaya çıkar.

Prizma içinde ve çıktıktan sonra taban yönüne sapan, kırmızıdan mora sıralanmış yedi ışın; etiketler birbirinden ayrıdır.Görseli büyüt
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Beyaz ışık, prizmadan geçerken kırmızıdan mora doğru renklerine ayrılır.

DİKKAT · Prizma beyaz ışığa renk katmaz!Beyaz ışığın saf ve tek renkli olduğu, cam prizmanın ise ışığı sonradan boyadığı düşüncesi yanlıştır. Prizma ışığa yeni bir renk eklemez; yalnızca beyaz ışığın içinde zaten bulunan renkleri birbirinden ayırır.

DİKKAT · Gökkuşağının renkleri yağmur damlalarının kendi rengi değildir!Yağmur damlalarının kendi rengi yoktur, su renksizdir. Yağmur sonrası havada asılı kalan su damlacıkları tıpkı küçük birer prizma gibi davranarak Güneş'ten gelen beyaz ışığı renklerine ayırır.

02 — Işığın ana ve ara renkleri nelerdir?

Kırmızı, yeşil ve mavi, ışığın ana renkleri olarak adlandırılır. Bu renklerin birleşimlerini inceleyerek başka ışık renklerinin nasıl oluştuğunu gözlemleyebilirsin.

Işığın ana renkleri uygun şiddetlerde ikişerli olarak üst üste geldiğinde ışığın ara renkleri elde edilir:

  • Kırmızı ışık ile yeşil ışık birleştiğinde sarı ışık oluşur.
  • Kırmızı ışık ile mavi ışık birleştiğinde magenta ışık oluşur.
  • Mavi ışık ile yeşil ışık birleştiğinde cyan (camgöbeği) ışık oluşur.

Kırmızı, yeşil ve mavi ışık uygun şiddetlerde aynı alanda üst üste geldiğinde beyaz ışık olarak görülür. Bu olayda ışıklar birleştirilir; boya karıştırılmaz.

Kırmızı, yeşil ve mavi dairelerin tam ikili kesişimlerinde sarı, magenta ve cyan; ortak kesişiminde beyaz ışık bulunan geometrik şema.Görseli büyüt
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Ana ışık renklerinin uygun şiddetlerde birleşmesi ara renkleri ve beyaz ışığı oluşturur.

BİLGİ · Işık renkleri ile boya renkleri aynı değildirBu şema, boya karışımlarını değil ışıkların üst üste gelmesini gösterir. Kırmızı, yeşil ve mavi ışık uygun şiddetlerde birleşince beyaz görünüm elde edilir. Aynı sonucu boya renklerini karıştırarak beklememelisin.

03 — Newton çarkıyla hangi çıkarımı yapabiliriz?

Beyaz ışığın tüm renklerin birleşiminden oluştuğunu, renkleri yeniden bir araya getirerek de gözlemleyebilirsin. Beyaz ışığın prizmada ayrıldığı yedi rengi (kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert ve mor) dilimler hâlinde taşıyan dairesel düzeneğe Newton çarkı denir.

Gözlemle ve kaydet

Öğretmeninin hazırladığı, güvenli bir döndürme düzeneğine takılmış Newton çarkını kullan. Kesme, delme ve düzeneği hazırlama işini öğretmenine bırak. Çarkı önce dururken incele. Yedi renk dilimini tek tek ayırt edip edemediğini belirt.

Başlamadan önce çark hızlandığında ne görmeyi beklediğini yaz. Sonra çarkı yavaş ve daha hızlı döndürerek gözlemle. Deneme boyunca aynı çarkı kullan; ortamın aydınlatmasını ve bakış konumunu değiştirme. Çarkın dönüş durumunu değiştirirken gördüğün renkleri karşılaştır.

Bir arkadaşınla çalışıyorsan döndürme ve kayıt görevlerini paylaşın. Önce yalnızca gördüğünü yaz; beklediğin sonuca uyması için kaydını değiştirme. Gözlemlediğin rengi ve renk dilimlerini ayırt edip edemediğini aşağıdaki tabloya kaydet.

Çarkın durumuGördüğüm görünüm / renkDilimleri ayrı seçebiliyor muyum?
Dururken……
Yavaş dönerken……
Hızla dönerken……

Kaydını yorumla

Çark dururken renk dilimleri ayrı görünür. Hızla döndüğünde ise dilimler tek tek seçilemeyebilir. Çarkın yüzeyi beyaza yakın, kirli beyaz ya da açık gri görünebilir. Kullanılan boyalar, ortamın ışığı ve dönüş hızı görünümü etkileyebilir; tamamen beyaz görünmesini beklemek zorunda değilsin.

Renkli bölümlerden yansıyan ışıklar gözüne çok kısa aralıklarla ulaşır. Bu yüzden hızlı dönüşte renkleri ayrı dilimler gibi seçmek zorlaşır. Bu gözlem, beyaz ışığın farklı renklerin birleşimi olduğu çıkarımını destekler. Burada prizmanın yaptığı gibi renkleri ayırmak yerine renklerin birleşmiş görünümünü incelersin.

Tablondaki hangi kayıt bu çıkarımını destekliyor? Tahminin ile gözlemin uyuştu mu? Renkler hâlâ ayrı seçiliyorsa öğretmeninle dönüş hızını ve aydınlatmayı kontrol et. Sonucunu arkadaşının kaydıyla karşılaştırıp bir cümleyle açıkla.

Dururken yedi ayrı renk dilimi görülen çark ile hızlı dönüşte açık griye yakın görülebilen çarkın karşılaştırması.Görseli büyüt
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Newton çarkı hızlandığında renk dilimleri tek tek seçilemeyebilir ve beyaza yakın bir görünüm oluşabilir.

ÖRNEK · Sabun köpüğündeki renklerGüneşli bir havada sabun köpüğünün ince yüzeyinde renkli parıltılar görebilirsin. Sabun köpüğü ve CD yüzeyindeki renkler, beyaz ışığın renklerini fark edebileceğin günlük örneklerdir. Bu parıltıları fark etmek, beyaz ışığın tek bir renk olmadığına dikkatini çeker.

Mini kontrol

Mini soru

Güneş ışığı bir cam prizmadan geçiriliyor. Aşağıdakilerden hangisi ayrılan ışık renklerinden biri değildir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri · 1. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Işığın ana renkleri hangi seçenekte eksiksiz verilmiştir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri · 2. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Bir öğrenci Newton çarkını hızla döndürünce renk dilimlerini ayrı seçemiyor ve beyaza yakın bir yüzey görüyor. Bu gözlem hangi sonucu destekler?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri · 3. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Beyaz bir duvara kırmızı ve yeşil ışıklar, aynı bölgede üst üste gelecek biçimde tutuluyor. Uygun ışık şiddetlerinde ortak bölgede hangi renk elde edilir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri · 4. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Gökkuşağını gözlemleyen bir öğrenci aşağıdaki yorumlardan hangisini yaparsa hata yapmış olur?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri · 5. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

I. Prizma, beyaz ışığın içinde bulunmayan yeni renkler üretir. II. Kırmızı, yeşil ve mavi ışık uygun şiddetlerde birleşince beyaz görünür. III. Beyaz ışık prizmadan geçerken farklı ışık renklerine ayrılır. Bu ifadelerden hangileri doğrudur?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Beyaz Işığın Renkleri · 6. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Kısaca özet

  • Güneş ışığı, farklı ışık renklerini birlikte içeren beyaz ışıktır.
  • Prizmada ayrılan ışığın renk sırası kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert ve mordur.
  • Gökkuşağı, Güneş'ten gelen beyaz ışığın havadaki su damlacıklarında renklerine ayrılmasıyla oluşur.
  • Kırmızı, yeşil ve mavi ana ışık renkleri uygun şiddetlerde birleşince beyaz olarak görülür.
  • Kırmızı ve yeşil ışık birleşince sarı, kırmızı ve mavi birleşince magenta, mavi ve yeşil birleşince cyan ara renkleri oluşur.
  • Newton çarkı hızlandığında dilimler ayrı seçilemeyebilir ve beyaza yakın bir görünüm oluşabilir.

Konuyu kaynaklarla pekiştir

Bölüm testi ve PDF hazırlandığında bu alana kaynak kartları eklenecek.