Günlük dilde sürat ve hız sözcüklerini aynı anlamda kullanabiliriz. Fen bilimlerinde ise yön bilgisi bu iki kavramı birbirinden ayırır.
Bu konuda öğreneceklerin
Alınan yol ile yer değiştirmeyi ayırt edersin.
Sürat ve hızın benzer ve farklı özelliklerini karşılaştırırsın.
Yön değişiminin hıza etkisini açıklarsın.
Sabit süratli ve sabit hızlı hareketi günlük yaşam örnekleri üzerinden yorumlarsın.
Sürat ve hız için kullanılan m/s ve km/h birimlerini tanırsın.
01 — Alınan yol ve yer değiştirme
Görseli büyütAlınan yol izlenen güzergâhın uzunluğu, yer değiştirme başlangıçtan bitişe yönlü en kısa uzaklıktır.
Kavram
Tanım
Yön gerekli mi?
Alınan yol
Hareket boyunca izlenen yolun toplam uzunluğudur.
Hayır
Yer değiştirme
Başlangıç konumundan bitiş konumuna olan yönlü en kısa uzaklıktır.
Evet
Görseli büyütBir tam tur sonunda alınan yol vardır; başlangıç ve bitiş aynı olduğu için yer değiştirme sıfırdır.
02 — Sürat
Sürat, bir cismin birim zamanda aldığı yolla ilgilidir. Sürat bilgisi hareketin ne kadar çabuk gerçekleştiğini belirtir; yön bilgisi içermez. Eşit zaman aralıklarında daha fazla yol alan cismin sürati daha büyüktür.
03 — Hız
Hız, bir cismin birim zamandaki yer değiştirmesiyle ilgilidir ve yön bilgisi içerir. Bu nedenle aynı süratle farklı yönlere giden iki cismin hızları farklıdır. Hareket yönü değiştiğinde sürat aynı kalsa bile hız değişir.
Görseli büyütSürat ve hız aynı birimleri kullanabilir; yalnız hız yön bilgisi içerir.
Özellik
Sürat
Hız
Kullanılan uzunluk
Alınan yol
Yer değiştirme
Zaman
Kullanılır
Kullanılır
Yön
Yoktur
Vardır
Birim
m/s veya km/h
m/s veya km/h
04 — Aynı sürat, farklı hız
Görseli büyütİki teknenin süratleri eşit, yönleri farklı olduğu için hızları farklıdır.
05 — Sabit süratli hareket
Bir cisim eşit zaman aralıklarında eşit yollar alıyorsa sabit süratli hareket yapar. Cisim virajlı bir yolda süratini değiştirmeden ilerleyebilir; ancak yönü değiştiği için hızı sabit kalmaz.
Görseli büyütSürat 50 km/h kalırken hareket yönü değişir; bu nedenle hız değişir.
06 — Sabit hızlı hareket
Sabit hızlı harekette cismin hızının hem büyüklüğü hem yönü değişmez. Cisim eşit zaman aralıklarında aynı yönde eşit yer değiştirmeler yapar; bu nedenle doğrusal bir yolda ilerler.
Mini kontrol
Mini soru
Bir öğrenci toplam 300 m yürüyerek başladığı noktaya geri dönüyor. Hangisi doğrudur?
Mini soru
K ve L araçları aynı uzunluktaki yolu alıyor. K aracı bu yolu daha kısa sürede tamamlıyor. Hangisinin sürati daha büyüktür?
Mini soru
Hızın süratten farklı olarak mutlaka içerdiği bilgi hangisidir?
Mini soru
Doğuya 10 m/s giden araç ile batıya 10 m/s giden aracın hareketi için ne söylenir?
Mini soru
Bir araç virajlı yolda sürat göstergesi sürekli 50 km/h iken ilerliyor. Hangisi doğrudur?
Mini soru
Sabit hızlı hareket yapan bir cisim için hangi özellik kesinlikle değişmez?
Kısaca özet
1Alınan yol güzergâhın uzunluğu, yer değiştirme başlangıçtan bitişe yönlü en kısa uzaklıktır.
2Sürat birim zamanda alınan yolla, hız birim zamandaki yer değiştirmeyle ilgilidir.
3Sürat yön içermez; hız yön bilgisi içerir.
4Başlangıç ve bitiş aynıysa yer değiştirme sıfırdır.
5Sabit süratli harekette sürat değişmez; sabit hızlı harekette hızın hem büyüklüğü hem yönü değişmez.
6Viraj alan bir cismin sürati sabit olsa bile hızı değişir.
7Tek yönde doğrusal hareket eden cismin aldığı yol, yer değiştirmesinin büyüklüğüne eşittir.