Sabit Süratli ve Sabit Hızlı Hareket
Alınan yol ile yer değiştirmeyi; sürat ile hızı karşılaştır, yönün harekete etkisini yorumla ve sabit hareket modellerini çöz.
Günlük dilde sürat ve hız sözcüklerini aynı anlamda kullanabiliriz. Fen bilimlerinde ise yön bilgisi bu iki kavramı birbirinden ayırır.
Bu konuda öğreneceklerin
- Alınan yol ile yer değiştirmeyi ayırt edersin.
- Sürat ve hızın nasıl hesaplandığını karşılaştırırsın.
- Yön değişiminin hıza etkisini açıklarsın.
- Sabit süratli ve sabit hızlı hareketi grafik ve örnekler üzerinden yorumlarsın.
- m/s ve km/h birimlerini uygun durumlarda kullanırsın.
01 — Alınan yol ve yer değiştirme
| Kavram | Tanım | Yön gerekli mi? |
|---|---|---|
| Alınan yol | Hareket boyunca izlenen yolun toplam uzunluğudur. | Hayır |
| Yer değiştirme | Başlangıç konumundan bitiş konumuna olan yönlü en kısa uzaklıktır. | Evet |
02 — Sürat
Sürat, birim zamanda alınan yoldur. Sürat = Alınan yol ÷ Zaman bağıntısıyla hesaplanır. Sürat yön içermez.
03 — Hız
Hız, birim zamandaki yer değiştirmedir. Hız = Yer değiştirme ÷ Zaman bağıntısıyla hesaplanır ve yön bilgisiyle birlikte ifade edilir.
| Özellik | Sürat | Hız |
|---|---|---|
| Kullanılan uzunluk | Alınan yol | Yer değiştirme |
| Zaman | Kullanılır | Kullanılır |
| Yön | Yoktur | Vardır |
| Birim | m/s veya km/h | m/s veya km/h |
04 — Aynı sürat, farklı hız
05 — Sabit süratli hareket
Bir cisim eşit zaman aralıklarında eşit yollar alıyorsa sabit süratli hareket yapar. Cisim virajlı bir yolda süratini değiştirmeden ilerleyebilir; ancak yönü değiştiği için hızı sabit kalmaz.
06 — Sabit hızlı hareket
Sabit hızlı harekette cismin hızının hem büyüklüğü hem yönü değişmez. Cisim eşit zaman aralıklarında aynı yönde eşit yer değiştirmeler yapar; bu nedenle doğrusal bir yolda ilerler.
Mini kontrol
Bir öğrenci 300 m yürüyüp başladığı noktaya dönüyor. Hangisi doğrudur?
120 metre yolu 20 saniyede alan bir koşucunun sürati kaç m/s'dir?
Hızın süratten farklı olarak mutlaka içerdiği bilgi hangisidir?
Doğuya 10 m/s giden araç ile batıya 10 m/s giden aracın hareketi için ne söylenir?
Bir araç virajlı yolda sürat göstergesi sürekli 50 km/h iken ilerliyor. Hangisi doğrudur?
Sabit hızlı hareket yapan bir cisim için hangi özellik kesinlikle değişmez?
- 1Alınan yol güzergâhın uzunluğu, yer değiştirme başlangıçtan bitişe yönlü en kısa uzaklıktır.
- 2Sürat alınan yolun zamana, hız yer değiştirmenin zamana oranıdır.
- 3Sürat yön içermez; hız yön bilgisi içerir.
- 4Başlangıç ve bitiş aynıysa yer değiştirme sıfır olabilir.
- 5Sabit süratte büyüklük sabit kalır; sabit hızda büyüklük ve yön birlikte sabit kalır.
- 6Viraj alan bir cismin sürati sabit olsa bile hızı değişir.