Bileşke Kuvvet
Kuvvetin özelliklerini yorumla; aynı ve zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesini bul, dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetleri ayırt et.
Bir cisme aynı anda birden fazla kuvvet etki edebilir. Bu kuvvetlerin cisim üzerindeki toplam etkisini tek bir kuvvetle göstermek, hareketin nasıl değişeceğini tahmin etmemizi sağlar.
Bu konuda öğreneceklerin
- Bir kuvvetin büyüklüğünü, doğrultusunu, yönünü ve uygulama noktasını belirlersin.
- Aynı doğrultudaki kuvvetlerin bileşkesini hesaplarsın.
- Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetleri ayırt edersin.
- Dengeleyici kuvvetin büyüklük ve yönünü bulursun.
- Net kuvvet ile hareket değişimi arasında ilişki kurarsın.
01 — Kuvvetin kimlik kartı
| Özellik | Nasıl gösterilir? |
|---|---|
| Uygulama noktası | Okun başladığı noktadır. |
| Doğrultu | Kuzey–güney ya da doğu–batı gibi kuvvetin bulunduğu çizgidir. |
| Yön | Doğu, batı, kuzey veya güney gibi okun baktığı taraftır. |
| Büyüklük | Newton (N) birimiyle belirtilir; ölçekli çizimde ok uzunluğuyla gösterilebilir. |
02 — Bileşke kuvvet
Bir cisme etki eden kuvvetlerin toplam etkisini gösteren kuvvete bileşke kuvvet ya da net kuvvet denir ve R ile gösterilir.
| Kuvvetlerin durumu | Bileşke kuvvet |
|---|---|
| Aynı doğrultu ve aynı yön | Kuvvetlerin büyüklükleri toplanır; yön değişmez. |
| Aynı doğrultu ve zıt yön | Büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılır; yön büyük kuvvetin yönüdür. |
| Zıt yönlü ve eşit büyüklük | R = 0 N olur. |
03 — İkiden fazla kuvvet
04 — Dengelenmiş kuvvetler
Bileşke kuvvet sıfırsa cisme etki eden kuvvetler dengelenmiştir. Duran bir cisim durmaya; hareket eden bir cisim aynı süratle hareket etmeye devam edebilir. R = 0 olması, cisme hiç kuvvet etki etmediği anlamına gelmez.
05 — Dengelenmemiş kuvvetler
Bileşke kuvvet sıfırdan farklıysa kuvvetler dengelenmemiştir. Cisim hızlanabilir, yavaşlayabilir, durabilir veya hareket yönünü değiştirebilir.
06 — Dengeleyici kuvvet
Bileşke kuvveti sıfırlayan kuvvete dengeleyici kuvvet denir. Bileşke kuvvetle aynı doğrultuda, eşit büyüklükte ve zıt yöndedir.
Mini kontrol
Doğu–batı doğrultusunda doğuya 8 N ve doğuya 5 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet kaç N'dur?
Bir cisme doğuya 12 N, batıya 7 N kuvvet uygulanırsa bileşke kuvvet nedir?
Bir cisme zıt yönlerde 9 N ve 9 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet için ne söylenir?
Bileşke kuvveti 4 N kuzey olan bir cismi dengelemek için hangi kuvvet uygulanmalıdır?
Aşağıdaki durumlardan hangisinde kuvvetler dengelenmemiştir?
Bir cisme doğuya 4 N ve 3 N, batıya 5 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet nedir?
- 1Kuvvetin uygulama noktası, doğrultusu, yönü ve büyüklüğü vardır.
- 2Aynı yönlü kuvvetler toplanır; zıt yönlü kuvvetler çıkarılır.
- 3Bileşke kuvvetin yönü, büyük kuvvetin yönüdür.
- 4R = 0 ise kuvvetler dengelenmiş, R ≠ 0 ise dengelenmemiştir.
- 5Dengeleyici kuvvet bileşkeye eşit büyüklükte ve zıt yöndedir.