Güneş, Dünya ve Ay bazen aynı doğrultuya yakın biçimde dizilir. Işığın doğrusal yayılması ve opak cisimlerin gölge oluşturması sonucunda Güneş ya da Ay tutulması gözlenebilir.
Bu konuda öğreneceklerin
Güneş ve Ay tutulmalarındaki gök cisimlerini doğru sıraya koyarsın.
Tutulmaları gölge oluşumu ve gözlem özellikleri bakımından karşılaştırırsın.
Ay'ın evresi ile tutulma türü arasındaki ilişkiyi kurarsın.
Tutulmaların neden her ay gerçekleşmediğini açıklarsın.
Güvenli bir tutulma modeli oluşturursun.
01 — İki tutulma, iki farklı diziliş
Görseli büyütK modeli Güneş, L modeli Ay tutulmasını gösterir. Gölgeyi oluşturan cismin arkasındaki tam gölge daralır. Büyüklükler ve uzaklıklar ölçekli değildir.
02 — Güneş tutulması
Ay, Güneş ile Dünya arasına girdiğinde Ay'ın gölgesi Dünya'nın belirli bir bölümüne düşer. Bu olay Güneş tutulmasıdır. Gündüz gözlenir ve Ay yeni ay evresindedir.
Görseli büyütGüvenli seçenek, uygun özellikteki Güneş filtresidir.
03 — Ay tutulması
Dünya, Güneş ile Ay arasına girdiğinde Dünya'nın gölgesi Ay'ın üzerine düşer. Bu olay Ay tutulmasıdır. Gece gözlenir ve Ay dolunay evresindedir.
04 — Tutulmaları karşılaştır
Görseli büyütGüneş tutulması daha dar bir bölgede ve kısa; Ay tutulması daha geniş bir bölgede ve daha uzun süre gözlenebilir.
Özellik
Güneş tutulması
Ay tutulması
Diziliş
Güneş – Ay – Dünya
Güneş – Dünya – Ay
Ortadaki gök cismi
Ay
Dünya
Gölgenin düştüğü yer
Dünya
Ay
Ay'ın evresi
Yeni ay
Dolunay
Gözlem zamanı
Gündüz
Gece
Gözlenebildiği alan
Daha dar
Daha geniş
Gözlem süresi
Daha kısa
Daha uzun
05 — Neden her ay tutulma olmaz?
Yeni ay veya dolunay evresinin oluşması tek başına tutulma için yeterli değildir. Güneş, Dünya ve Ay'ın gölgelerin uygun yere düşeceği biçimde aynı doğrultuya yakın dizilmesi gerekir. Bu uygun diziliş her ay gerçekleşmez.
06 — Bir tutulma modeli tasarla
Görseli büyütUygun kutu L'dir: el feneri Güneş'i, büyük küre Dünya'yı, küçük küre Ay'ı temsil eder. K'de ışık kaynağı yok, M'deki küreler saydam.
Mini kontrol
Mini soru
Güneş tutulmasında, Güneş'ten başlayarak gök cisimlerinin dizilişi nasıldır?
Mini soru
Ay tutulmasında hangi gök cisminin gölgesi Ay'ın üzerine düşer?
Mini soru
Güneş tutulması sırasında Ay hangi evrededir?
Mini soru
Güneş tutulmasıyla karşılaştırıldığında Ay tutulması için hangi ifade doğrudur?
Mini soru
Tutulmaların her ay gerçekleşmemesinin temel nedeni nedir?
Mini soru
Ay'ı temsil eden küçük küre, Güneş tutulması modelinde hangi iki gök cisminin arasında olmalıdır?
Kısaca özet
1Güneş tutulmasında Ay, Güneş ile Dünya arasındadır.
2Ay tutulmasında Dünya, Güneş ile Ay arasındadır.
3Güneş tutulması yeni ayda ve gündüz; Ay tutulması dolunayda ve gece gözlenir.
4Her yeni ayda Güneş tutulması, her dolunayda Ay tutulması olmaz; bunun için Güneş, Dünya ve Ay'ın aynı doğrultuya gelmesi gerekir.
5Güneş'e yalnızca uygun sertifikalı filtreyle bakılmalıdır.