5. sınıf · 4. ünite

Işığın Yayılması

Bir kaynaktan çıkan ışığın izlediği yolu gözlemle; ışığın her yönde ve doğrusal olarak nasıl yayıldığını keşfet.

FB.5.4.115 dakika6 mini soru
Işığın Yayılması kapak görseli
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Karanlık bir odada el fenerini açtığında ya da bulutlu bir günde Güneş ışığının bulutların arasından süzülüşünü izlediğinde ışığın dümdüz bir demet hâlinde uzandığını görürsün. Gece yolda giden bir arabanın farları yalnızca önündeki yolu aydınlatır, virajın arkasını göstermez. Bu konuda bir ışık kaynağından çıkan ışığın çevresine nasıl yayıldığını, izlediği yolu nasıl çizimle gösterebileceğimizi ve günlük yaşamda bunun kanıtlarını keşfedeceksin.

Bu konuda öğreneceklerin

  • Bir ışık kaynağından çıkan ışığın izlediği yolu gözlemlersin.
  • Işığın her yönde ve doğrusal bir yol izlediğini açıklarsın.
  • Işığın yayılmasını ışık ışınları (oklar) çizerek gösterirsin.
  • Günlük yaşamda ışığın doğrusal yayıldığını kanıtlayan olaylardan örnekler verirsin.

Işık kaynağından çıkan ışık nasıl yayılır?

Çevremizi görebilmemiz için ışığa ihtiyaç duyarız. Güneş, yıldızlar, şimşek ve ateş böceği gibi kendiliğinden ışık yayan kaynaklara doğal ışık kaynağı; ampul, mum, el feneri ve araba farı gibi insanlar tarafından üretilen kaynaklara yapay ışık kaynağı denir.

Işık kaynağı doğal ya da yapay olsun, kaynaktan çıkan ışık, aynı saydam ortamda bir engelle karşılaşmadığı sürece doğrusal yollar izler. Açık bir ampul gibi bir kaynak çevresindeki farklı yönlere ışık yayar.

Gerçekçi bir ampulden farklı yönlere uzanan, okları kaynaktan uzaklaşan düz ışık ışınları.Görseli büyüt
Oklar ışığın yayılma yönünü gösterir. Işık aynı saydam ortamda doğrusal yollar izler.
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Işığın doğrusal yayıldığını nasıl kanıtlarız?

Işığın eğrilmeden, bükülmeden dümdüz bir yol izlediğini basit bir deneyle gözlemleyebiliriz. Yanan bir muma düz bir borunun içinden baktığında mum alevini net bir biçimde görürsün. Ancak boruyu büktüğünde (eğri boru kullandığında) mum alevini göremezsin. Çünkü mumdan çıkan ışık doğrusal yayılır; borunun kıvrımlarından dönüp gözüne ulaşamaz.

Üstte düz borudan geçen ışın göze ulaşır. Altta kıvrımlı borunun ilk kıvrımında engellenir ve göze ulaşmaz.Görseli büyüt
Borunun doğrultusu ışığın görülmesini etkiler
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Benzer şekilde, ortasında küçük delikler bulunan üç kartonu arka arkaya koyduğunda mum ışığını görebilmen için tüm deliklerin aynı hizada (doğrultuda) olması gerekir. Kartonlardan birini sağa veya sola kaydırırsan ışık engellenir ve mumu göremezsin.

Günlük yaşamda ışığın doğrusal yayılması

Günlük hayatta karşılaştığımız pek çok olay ışığın doğrusal yayıldığının kanıtıdır:

Bulutların arasından süzülen Güneş ışığının düz çizgiler hâlinde görünmesi.

Tozlu veya sisli bir ortamda pencereden giren ışığın doğrusal demetler oluşturması.

Deniz fenerinden, el fenerinden ve sahne spot ışıklarından çıkan ışığın düz bir şerit gibi uzanması.

Otomobil farlarının yalnızca aracın önündeki düz alanı aydınlatması.

Ağaçların arasından geçen Güneş ışınlarının düz çizgiler oluşturması.

Cisimlerin gölgelerinin oluşması ve gölge şeklinin cismin şekline benzemesi.

Solda pencereden odaya doğrusal giren Güneş ışığı demetleri, sağda deniz fenerinden denize doğru uzanan düz ışık demeti.Görseli büyüt
Pencereden ve deniz fenerinden çıkan ışık doğrusal yollar izler. Işık demetleri, ortamdaki ince toz veya sis ışığı saçtığında belirginleşir.
Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan.

Mini kontrol

Mini soru

Bir ışık kaynağından çıkan ışığın yayılma şekli ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması · 1. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Yanan bir muma önce düz bir hortumla, sonra U şeklinde bükülmüş bir hortumla bakan bir öğrenci ikinci durumda mum alevini göremiyor. Bu deney ışığın hangi özelliğini kanıtlar?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması · 2. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Bir ışık kaynağından çıkan ışığı gösteren oklu düz çizgiler için hangi ifade yanlıştır?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması · 3. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

I. Bulutların arasından süzülen Güneş ışığı II. Deniz fenerinin geceleri oluşturduğu ışık demeti III. Otomobil farlarının yolu aydınlatması Yukarıdaki olaylardan hangileri ışığın doğrusal yayıldığına örnek gösterilebilir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması · 4. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

Ortasında küçük birer delik bulunan K, L ve M kartonları arka arkaya diziliyor. K kartonunun önündeki mum ışığının M kartonunun arkasından görülebilmesi için ne yapılmalıdır?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması · 5. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Mini soru

El fenerinden çıkan ışığın yalnızca ön tarafı aydınlatırken, odadaki ampulün tüm odayı aydınlatmasının nedeni nedir?

Birlikte geliştirelim

Bir hata mı gördün?

Işığın Yayılması · 6. soru

Adını, okulunu veya telefonunu açıklamaya yazma. E-posta adresin ve bildirimin herkese açık yayımlanmaz. 13 yaşından küçüksen geri dönüş için veli e-postası kullan. Aynı soru için bir kez bildirim gönderebilirsin.

Kısaca özet
  1. 1Açık bir ışık kaynağından çıkan ışık, aynı saydam ortamda ve engel bulunmadığında farklı yönlere doğrusal yollar izleyerek yayılır.
  2. 2Işığın izlediği yolu ve yönünü göstermek için çizilen oklu düz çizgilere ışık ışını denir.
  3. 3Düz borudan bakıldığında ışığın görülmesi, eğri borudan bakıldığında görülmemesi ışığın doğrusal yayıldığını kanıtlar.
  4. 4Bulutların arasından süzülen Güneş ışığı, araba farları, el feneri ve deniz feneri ışıkları ışığın doğrusal yayılmasına örnektir.
  5. 5Işık; hava, su, cam gibi saydam ortamlarda ve uzay boşluğunda yayılabilir.