Bir kaynaktan çıkan ışığın izlediği yolu gözlemle; ışığın her yönde ve doğrusal olarak nasıl yayıldığını keşfet.
FB.5.4.115 dakika6 mini soru
Karanlık bir odada el fenerini açtığında ya da bulutlu bir günde Güneş ışığının bulutların arasından süzülüşünü izlediğinde ışığın dümdüz bir demet hâlinde uzandığını görürsün. Gece yolda giden bir arabanın farları yalnızca önündeki yolu aydınlatır, virajın arkasını göstermez. Bu konuda bir ışık kaynağından çıkan ışığın çevresine nasıl yayıldığını, izlediği yolu nasıl çizimle gösterebileceğimizi ve günlük yaşamda bunun kanıtlarını keşfedeceksin.
Bu konuda öğreneceklerin
Bir ışık kaynağından çıkan ışığın izlediği yolu gözlemlersin.
Işığın her yönde ve doğrusal bir yol izlediğini açıklarsın.
Işığın yayılmasını ışık ışınları (oklar) çizerek gösterirsin.
Günlük yaşamda ışığın doğrusal yayıldığını kanıtlayan olaylardan örnekler verirsin.
Işık kaynağından çıkan ışık nasıl yayılır?
Çevremizi görebilmemiz için ışığa ihtiyaç duyarız. Güneş, yıldızlar, şimşek ve ateş böceği gibi kendiliğinden ışık yayan kaynaklara doğal ışık kaynağı; ampul, mum, el feneri ve araba farı gibi insanlar tarafından üretilen kaynaklara yapay ışık kaynağı denir.
Işık kaynağı doğal ya da yapay olsun, kaynaktan çıkan ışık, aynı saydam ortamda bir engelle karşılaşmadığı sürece doğrusal yollar izler. Açık bir ampul gibi bir kaynak çevresindeki farklı yönlere ışık yayar.
Görseli büyütOklar ışığın yayılma yönünü gösterir. Işık aynı saydam ortamda doğrusal yollar izler.
Işığın doğrusal yayıldığını nasıl kanıtlarız?
Işığın eğrilmeden, bükülmeden dümdüz bir yol izlediğini basit bir deneyle gözlemleyebiliriz. Yanan bir muma düz bir borunun içinden baktığında mum alevini net bir biçimde görürsün. Ancak boruyu büktüğünde (eğri boru kullandığında) mum alevini göremezsin. Çünkü mumdan çıkan ışık doğrusal yayılır; borunun kıvrımlarından dönüp gözüne ulaşamaz.
Benzer şekilde, ortasında küçük delikler bulunan üç kartonu arka arkaya koyduğunda mum ışığını görebilmen için tüm deliklerin aynı hizada (doğrultuda) olması gerekir. Kartonlardan birini sağa veya sola kaydırırsan ışık engellenir ve mumu göremezsin.
Günlük yaşamda ışığın doğrusal yayılması
Günlük hayatta karşılaştığımız pek çok olay ışığın doğrusal yayıldığının kanıtıdır:
Bulutların arasından süzülen Güneş ışığının düz çizgiler hâlinde görünmesi.
Tozlu veya sisli bir ortamda pencereden giren ışığın doğrusal demetler oluşturması.
Deniz fenerinden, el fenerinden ve sahne spot ışıklarından çıkan ışığın düz bir şerit gibi uzanması.
Otomobil farlarının yalnızca aracın önündeki düz alanı aydınlatması.
Ağaçların arasından geçen Güneş ışınlarının düz çizgiler oluşturması.
Cisimlerin gölgelerinin oluşması ve gölge şeklinin cismin şekline benzemesi.
Görseli büyütPencereden ve deniz fenerinden çıkan ışık doğrusal yollar izler. Işık demetleri, ortamdaki ince toz veya sis ışığı saçtığında belirginleşir.
Mini kontrol
Mini soru
Bir ışık kaynağından çıkan ışığın yayılma şekli ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Mini soru
Yanan bir muma önce düz bir hortumla, sonra U şeklinde bükülmüş bir hortumla bakan bir öğrenci ikinci durumda mum alevini göremiyor. Bu deney ışığın hangi özelliğini kanıtlar?
Mini soru
Bir ışık kaynağından çıkan ışığı gösteren oklu düz çizgiler için hangi ifade yanlıştır?
Mini soru
I. Bulutların arasından süzülen Güneş ışığı
II. Deniz fenerinin geceleri oluşturduğu ışık demeti
III. Otomobil farlarının yolu aydınlatması
Yukarıdaki olaylardan hangileri ışığın doğrusal yayıldığına örnek gösterilebilir?
Mini soru
Ortasında küçük birer delik bulunan K, L ve M kartonları arka arkaya diziliyor. K kartonunun önündeki mum ışığının M kartonunun arkasından görülebilmesi için ne yapılmalıdır?
Mini soru
El fenerinden çıkan ışığın yalnızca ön tarafı aydınlatırken, odadaki ampulün tüm odayı aydınlatmasının nedeni nedir?
Kısaca özet
1Açık bir ışık kaynağından çıkan ışık, aynı saydam ortamda ve engel bulunmadığında farklı yönlere doğrusal yollar izleyerek yayılır.
2Işığın izlediği yolu ve yönünü göstermek için çizilen oklu düz çizgilere ışık ışını denir.