5. sınıf · 1. ünite

Dünya'mız ve Gökyüzündeki Komşularımız

Güneş, Dünya ve Ay'ın hareketlerini, hareket sürelerini ve hacimsel büyüklüklerini tek modelde ilişkilendir.

FB.5.1.3.114 dakika

Güneş, Dünya ve Ay sürekli hareket hâlindedir. Bu üç gök cisminin hangisinin kendi ekseninde döndüğünü, hangisinin başka bir cismin çevresinde dolandığını ve büyüklük sıralarını birlikte inceleyelim.

Bu konuda öğreneceklerin

Dönme ve dolanmayı ayırt eder.
Güneş, Dünya ve Ay'ın hareket yönlerini açıklar.
Temel hareket sürelerini karşılaştırır.
Hacimsel büyüklük sırasını model üzerinde gösterir.

01 — Güneş neden gün içinde farklı yerlerde görünür?

Güneş'in sabah, öğle ve akşam gökyüzündeki görünür konumunun değişmesi Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesinin sonucudur. Güneş'in Dünya çevresinde dolandığı anlamına gelmez.

02 — Dönme ve dolanma nedir?

Kavram	Açıklama	Örnek
Dönme	Bir gök cisminin kendi ekseni etrafındaki hareketi	Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi
Dolanma	Bir gök cisminin başka bir gök cisminin çevresindeki hareketi	Dünya'nın Güneş çevresinde dolanması

03 — Hareketler hangi yöndedir?

Bu bölümde ele alınan Güneş, Dünya ve Ay hareketleri kuzey yönünden bakıldığında saatin dönme yönünün tersinedir.

Üç panelde Dünya'nın kendi ekseninde dönmesini, Dünya'nın Güneş çevresinde dolanmasını ve Ay'ın Dünya çevresinde dolanmasını gösteren oklar — Oklar kuzey yönünden bakışa göre verilmiştir.

04 — Hareketler ne kadar sürer?

Gök cismi	Hareket	Yaklaşık süre
Dünya	Kendi ekseni etrafında dönme	24 saat
Dünya	Güneş çevresinde dolanma	365 gün 6 saat
Ay	Kendi ekseni etrafında dönme	27,3 gün
Ay	Dünya çevresinde dolanma	Dönme süresine yaklaşık eşit

05 — Güneş, Dünya ve Ay ne kadar büyüktür?

Hacimsel büyüklük sırası Güneş > Dünya > Ay şeklindedir.

Soldan sağa en büyük Güneş'i, daha küçük Dünya'yı ve en küçük Ay'ı gösteren tek ve doğru hacimsel büyüklük sıralaması — Görsel gerçek ölçekli değildir; Güneş > Dünya > Ay büyüklük sırasını açıklamak için hazırlanmıştır.

06 — Birlikte nasıl hareket ederler?

Motorlu Güneş–Dünya–Ay modelinde Dünya'nın dönüşünü, Ay'ın Dünya çevresindeki ve Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanmasını gösteren renkli hareket okları — I Dünya'nın kendi eksenindeki dönüşünü, II Ay'ın Dünya çevresindeki dolanmasını, III Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanmasını gösterir.

Güneş kendi ekseninde döner.
Dünya kendi ekseninde döner ve Güneş çevresinde dolanır.
Ay kendi ekseninde döner, Dünya çevresinde dolanır ve Dünya ile birlikte Güneş çevresinde ilerler.

Mini kontrol

Mini soru

Dünya'nın 24 saatte tamamladığı hareket hangisidir?

Mini soru

Hacimsel büyüklük sırası hangisidir?

Mini soru

Ay'ın hareketleriyle ilgili hangi ifade doğrudur?

Kısaca özet

1Görünür Güneş hareketi Dünya'nın dönüşünün sonucudur.
2Dönme kendi ekseni, dolanma başka bir cisim çevresindeki harekettir.
3Dünya 24 saatte döner, yaklaşık 365 gün 6 saatte Güneş'i dolanır.
4Ay'ın dönme ve Dünya çevresinde dolanma süreleri yaklaşık eşittir.
5Hacimsel büyüklük sırası Güneş > Dünya > Ay'dır.