Ay'ın Yapısı, Hareketleri ve Evreleri
Ay'ın yüzeyini, hareketlerini, hep aynı yüzünü görmemizin nedenini ve evrelerin nasıl oluştuğunu öğren.
Konu anlatım videosu
3:45 · 1080pAy bazen ince bir hilal, bazen yarım daire, bazen de parlak bir daire gibi görünür. Bu değişimin nedeni Ay'ın şeklinin değişmesi değil, Güneş'ten aldığı ışığın Dünya'dan görünen bölümünün değişmesidir.
Bu konuda öğreneceklerin
- Ay'ın temel özelliklerini açıklar.
- Dönme ve dolanma hareketlerini ayırt eder.
- Dünya'dan neden hep aynı yüzünün görüldüğünü açıklar.
- Ana ve ara evreleri doğru sırada tanır.
01 — Ay, Dünya'nın doğal uydusudur
Doğal uydular gezegenlerin çevresinde belirli yörüngelerde hareket eden gök cisimleridir. Ay, Dünya'nın tek doğal uydusu ve Dünya'ya en yakın gök cismidir. Küreye benzer; Dünya ile arasındaki ortalama uzaklık yaklaşık 384.400 km'dir.
Görseli büyüt02 — Ay kendi ışığını üretir mi?
Ay bir ışık kaynağı değildir. Güneş'ten aldığı ışığı yansıttığı için parlak görünür.
Görseli büyüt03 — Ay'ın yüzeyi nasıldır?
Ay yüzeyinde kaya, taş, kum ve toz; ayrıca vadi, tepe, düzlük ve engebeli alanlar bulunur. Dünya'dan bakıldığında Ay'da koyu renkli görünen bölümler genellikle geniş düzlüklerdir; açık renkli görünen bölümler ise genellikle engebeli ve yüksek alanlardır. Gök taşlarının çarpmasıyla oluşan çukurlara krater denir.
Görseli büyüt04 — Ay'ın atmosferi ve hava olayları
Ay'ın atmosferi yok denecek kadar incedir. Bu nedenle rüzgâr ve yağış oluşmaz; gök taşlarının büyük bölümü yüzeye ulaşabilir. Astronot ayak izleri ve araç tekerlek izleri uzun yıllar değişmeden kalabilir.
Görseli büyüt05 — Ay'ın dönme ve dolanma hareketleri
| Hareket | Tanım | Yön |
|---|---|---|
| Dönme | Ay'ın kendi ekseni etrafındaki hareketi | Saatin dönme yönünün tersi |
| Dolanma | Ay'ın Dünya'nın çevresindeki hareketi | Saatin dönme yönünün tersi |
Ay, Dünya'nın çevresinde dolanırken Dünya ile birlikte Güneş'in çevresinde de dolanır.
06 — Neden Ay'ın hep aynı yüzünü görürüz?
Ay'ın kendi ekseni etrafındaki dönme süresi ile Dünya çevresindeki dolanma süresi yaklaşık eşittir. Bu nedenle Ay ilerlerken aynı tarafı Dünya'ya dönük kalır.
07 — Ay'ın evreleri neden oluşur?
Ay Dünya'nın çevresinde dolandıkça Güneş'e ve Dünya'ya göre konumu değişir. Böylece ışık alan bölümünün Dünya'dan görünen miktarı değişir. Ay'ın farklı şekillerde görünmesine Ay'ın evreleri denir.
08 — Ana ve ara evreler
| Evre | Güneş, Dünya ve Ay'ın konumu | Dünya'dan görünümü |
|---|---|---|
| Yeni Ay (ana evre) | Ay, Güneş ile Dünya arasındadır. | Ay'ın Dünya'ya bakan yüzü ışık almaz; Ay görünmez. |
| Hilal (ara evre) | Yeni Ay'dan sonra görülür. | “Ters C” harfi gibi ince bir yay görünür. |
| İlk Dördün (ana evre) | Yeni Ay'dan yaklaşık bir hafta sonra görülür. | “D” harfi gibi yarım daire görünür. |
| Şişkin Ay (ara evre) | İlk Dördün'den Dolunay'a geçerken görülür. | Yarısından fazlası aydınlık görünür. |
| Dolunay (ana evre) | Dünya, Güneş ile Ay arasındadır. | Dünya'ya bakan yüzü tamamen aydınlık görünür. |
| Şişkin Ay (ara evre) | Dolunay'dan Son Dördün'e geçerken görülür. | Yarısından fazlası aydınlık görünür. |
| Son Dördün (ana evre) | Dolunay'dan yaklaşık bir hafta sonra görülür. | “Ters D” harfi gibi yarım daire görünür. |
| Hilal (ara evre) | Son Dördün'den Yeni Ay'a geçerken görülür. | “C” harfi gibi ince bir yay görünür. |
Mini kontrol
Ay neden parlak görünür?
Ay'da ayak izlerinin uzun süre kalmasının temel nedeni nedir?
Ay'ın evrelerinin oluşmasının temel nedeni nedir?
Ay'ın kendi ekseni etrafındaki hareketine ne ad verilir?
Ay'ın Dünya'dan hep aynı yüzünün görülmesini hangi bilgi açıklar?
Yeni Ay ile İlk Dördün arasında görülen ara evre hangisidir?
- 1Ay, Dünya'nın tek doğal uydusudur.
- 2Kendi ışığını üretmez; Güneş ışığını yansıtır.
- 3Yüzeyinde kraterler, kaya, taş, kum ve toz bulunur.
- 4Atmosferi çok ince olduğu için rüzgâr ve yağış görülmez.
- 5Kendi ekseninde döner ve Dünya çevresinde dolanır.
- 6Dönme ve dolanma süreleri yaklaşık eşit olduğu için aynı yüzünü görürüz.
- 7Ana evreler Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay ve Son Dördün'dür.
- 8Evre sırası: Yeni Ay → Hilal → İlk Dördün → Şişkin Ay → Dolunay → Şişkin Ay → Son Dördün → Hilal. Hilal ve Şişkin Ay ara evrelerdir.
- 9Evre döngüsü yaklaşık 29,5 gün sürer.
- 10Yeni Ay'da Ay, Güneş ile Dünya arasında; Dolunay'da Dünya, Güneş ile Ay arasındadır.