Maddenin Katı, Sıvı ve Gaz Hâli
Maddelerin niteliklerini gözlemle; taş, su ve hava gibi örnekleri katı, sıvı ve gaz olarak sınıflandır.
Çantandaki kalem, bardağındaki su ve çevrendeki hava madde örnekleridir. Bu maddeler aynı özelliklere sahip değildir. Onları dikkatle gözlemleyerek benzer ve farklı yönlerini bulabiliriz.
Bu konuda öğreneceklerin
- Maddelerin niteliklerini güvenli biçimde gözlemlersin.
- Benzer ve farklı nitelikleri karşılaştırırsın.
- Maddeleri katı, sıvı ve gaz olarak gruplandırırsın.
- Gruplara uygun etiketler verip seçimini açıklarsın.
01 · Maddeleri nitelikleriyle tanıyalım
Bir maddenin nasıl olduğunu anlatan özelliklerine nitelik denir. Sertlik, yumuşaklık, esneklik, kırılganlık, renk ve yüzeyin pürüzlü olması birer niteliktir. Bir madde aynı anda birden fazla niteliğe sahip olabilir.
| Nitelik | Günlük yaşamdan örnek |
|---|---|
| Sert / yumuşak | Taş serttir; pamuk yumuşaktır. |
| Esnek | Paket lastiği uygun biçimde çekilip bırakıldığında eski şekline dönebilir. |
| Kırılgan | Cam kırılabilir; bunu sınamak için camı düşürmeyiz. |
| Pürüzlü / az pürüzlü | Ağaç kabuğu pürüzlüdür; kartonun yüzeyi daha az pürüzlü olabilir. |
| Renk | Aynı tür nesnelerin renkleri farklı olabilir. |
02 · Maddenin katı hâli
Katı maddelerin kendilerine ait bir şekli vardır. Taş, kalem, masa, pamuk ve pirinç katı maddelere örnektir. Katı bir madde başka bir kaba konulduğunda yalnızca kabın değişmesi nedeniyle o kabın şeklini almaz.
03 · Maddenin sıvı hâli
Sıvı maddelerin kendilerine ait sabit bir şekli yoktur. İçine konuldukları kabın şeklini alırlar. Su, süt ve sıvı yağ sıvı maddelere örnektir.
04 · Maddenin gaz hâli
Gaz maddelerin de kendilerine ait sabit bir şekli yoktur. Gazlar bulundukları ortama yayılır. Çevremizdeki hava ve bir balonun içindeki hava gaz hâlindedir. Su buharı da gaz hâlindeki suya örnektir.
05 · Üç hâli karşılaştıralım
| Hâl | Ayırt etmeye yardım eden özellik | Örnek |
|---|---|---|
| Katı | Kendine ait şekli vardır; yumuşak veya esnek de olabilir. | Taş, pamuk, pirinç |
| Sıvı | Kendine ait sabit şekli yoktur; konulduğu kabın şeklini alır. | Su, süt, sıvı yağ |
| Gaz | Kendine ait sabit şekli yoktur; bulunduğu ortama yayılır. | Hava, su buharı |
06 · Gözlemle, gruplandır, etiketle
Bir yetişkinle birlikte güvenli örnekler seç: kalem, pamuk, pirinç, plastik kapta su ve çevrendeki hava. Önce gözleyebildiğin niteliklerini kaydet. Sonra örnekleri katı, sıvı ve gaz gruplarına ayır. Her grubun başlığına uygun hâlin adını yaz.
| Gözlem kaydım | Yazacağım bilgi |
|---|---|
| Madde | İncelediğim örneğin adı |
| Nitelik | Güvenli biçimde gözlemlediğim özellik |
| Hâl | Katı, sıvı veya gaz |
| Gerekçe | Bu gruba koymamın nedeni |
Mini kontrol
Pamuk yumuşak olmasına rağmen hangi hâlde bir maddedir?
Ece, bir miktar suyu bardaktan geniş bir kaba aktarıyor. Suyun görünüşü kabın biçimine göre değişiyor. Su hangi hâldedir?
Bir balonun içindeki hava ile balonun yapıldığı lastik hangi sırayla sınıflandırılır?
Pirinç bir kavanozdan başka bir kaba dökülebiliyor. Pirinç taneleri hangi hâldedir?
- 1Maddelerin özelliklerini anlatmak için niteliklerini kullanırız.
- 2Bir madde birden fazla niteliğe sahip olabilir.
- 3Katı maddelerin kendilerine ait şekilleri vardır.
- 4Yumuşak ve esnek maddeler de katı olabilir.
- 5Pirinç ve kum gibi küçük taneli maddeler katıdır.
- 6Sıvılar konuldukları kabın şeklini alır.
- 7Gazlar bulundukları ortama yayılır; hava gazdır.
- 8Maddeleri güvenli biçimde gözlemler, gruplandırır ve etiketleriz.