Üzerinde yürüdüğümüz yer kabuğu kayaçlardan oluşur. Kayaçları yakından incelediğimizde renk, parlaklık ve sertlik gibi özelliklerinin farklı olduğunu görürüz. Bu farklılıklarda kayaçların yapısındaki mineraller etkilidir.
Bu konuda öğreneceklerin
Kayaç, mineral ve maden kavramlarını belirlersin.
Minerallerin kayaçlara farklı özellikler kazandırdığını açıklarsın.
Kayaçlar, mineraller ve madenler arasında ilişki kurarsın.
Madenlerin günlük yaşamdaki kullanım alanlarına örnek verirsin.
01 — Ayağımızın altındaki kayaçlar
Dünya'nın en dış bölümüne yer kabuğu denir. Dağlarda, vadilerde, deniz kıyılarında ve toprağın altında farklı kayaçlar bulunur. Kayaçlar büyük kaya kütleleri hâlinde olabileceği gibi zamanla parçalanarak taş, çakıl ve kum boyutuna da gelebilir.
02 — Kayaçların yapı taşları: mineraller
Görseli büyütBir kayaçta bir veya birden fazla mineral bulunabilir.
Mineraller, kayaçların yapısında bulunan doğal maddelerdir. Kayaçların rengini, parlaklığını, sertliğini ve dayanıklılığını etkiler. Kayaçların içindeki mineraller ve bu minerallerin miktarları farklı olabileceği için bütün kayaçlar aynı görünmez.
Görseli büyütFarklı mineraller kayaçlara farklı renk, doku ve sertlik kazandırabilir.
03 — Kayaç, mineral ve maden ilişkisi
Kavram
Kısa açıklama
Diğerleriyle ilişkisi
Mineral
Kayaçların yapısında bulunan doğal maddedir.
Kayaçlara renk, parlaklık ve sertlik gibi özellikler kazandırır.
Kayaç
Yer kabuğunu oluşturan doğal yapılardandır.
Bir veya birden fazla mineral içerebilir.
Maden
Ekonomik değeri olan kayaç veya mineraldir.
Çıkarılır, işlenir ve ürün yapımında ham madde olarak kullanılır.
04 — Madenler günlük yaşamımızda
Görseli büyütÜlkemizde farklı bölgelerde çeşitli madenler çıkarılır.
Maden
Bazı kullanım alanları
Mermer
Yapı, merdiven ve tezgâh yapımı
Taş kömürü
Isınma ve enerji üretimi
Bakır
Elektrik kabloları ve bazı mutfak eşyaları
Bor
Cam, seramik ve temizlik ürünleri
Altın
Mücevher yapımı ve elektronik araçlar
Gümüş
Mücevher, süs eşyası yapımı ve elektronik araçlar
Ülkemiz madenler açısından oldukça zengindir. Mermer, taş kömürü, bor ve bakır ülkemizde bulunan madenlerdendir. Bu madenler hem bazı ürünlerin üretiminde ham madde olarak kullanılır hem de başka ülkelere satılır. Bu yüzden madenler ülkemizin ekonomisi için çok önemlidir.
05 — Madenden ürüne uzanan yol
Görseli büyütMadenler çıkarıldıktan sonra güvenli tesislerde işlenerek kullanılabilir ürünlere dönüştürülür.
Önce madenin bulunduğu alan belirlenir ve çalışma planlanır. Maden, uzmanlar tarafından uygun araçlarla çıkarılır. Çıkarılan ham madde taşınır, fabrikada işlenir ve günlük yaşamda kullandığımız ürünlere dönüştürülür.
Mini kontrol
Mini soru
Yer kabuğunu oluşturan doğal yapılardan biri hangisidir?
Mini soru
Kayaçlara renk, parlaklık ve sertlik gibi özellikler kazandıran nedir?
Mini soru
Aşağıdakilerden hangisi madenin günlük yaşamda kullanılmasına örnektir?
Mini soru
Madenlerin kullanıma hazırlanma sürecinde doğru sıra hangisidir?
Kısaca özet
1Yer kabuğu kayaçlardan oluşur.
2Kayaçlar bir veya birden fazla mineral içerebilir.
3Mineraller kayaçlara renk, parlaklık, sertlik ve dayanıklılık gibi özellikler kazandırır.
4Bütün kayaçların görünüşü ve yapısı aynı değildir.
5Ekonomik değeri olan kayaç veya mineraller maden olarak değerlendirilir.
6Madenler birçok ürünün ham maddesidir.
7Madenler çıkarıldıktan sonra işlenerek kullanıma hazırlanabilir.