Çok uzun zaman önce yaşamış canlıları doğrudan göremeyiz. Ancak bazı canlıların kalıntıları veya bıraktıkları izler uygun koşullarda korunabilir. Bu kanıtlara fosil denir.
Bu konuda öğreneceklerin
Fosilin ne olduğunu açıklarsın.
Fosil oluşumunun parçalarını ve aşamalarını belirlersin.
Fosil oluşum aşamalarını doğru sıraya koyarsın.
Fosillerin geçmiş yaşam hakkında bilgi verdiğini fark edersin.
01 — Geçmişten kalan kanıtlar
Görseli büyütSoldan sağa: sürüngen kalıntısı, balık kalıntısı ve yaprak izi. Fosiller geçmiş yaşamın kanıtıdır.
Fosiller bazen bir canlının kemik, kabuk veya diş gibi sert bölümlerinden; bazen de yaprak ya da ayak izi gibi izlerden oluşabilir. Fosiller bize geçmişte yaşamış canlılar ve onların yaşadığı çevre hakkında bilgi verir.
02 — Kayaç içinde fosil nasıl oluşur?
Görseli büyütBu örnek, tortular arasında kalan bir balık kalıntısının kayaç içinde fosilleşmesini gösterir. Fosil oluşumu çok uzun zaman alır.
Sıra
Aşama
1
Canlı ölür veya bulunduğu ortamda bir iz bırakır.
2
Kalıntı ya da iz kısa sürede kum, çamur gibi tortularla örtülür.
3
Üstte yeni tortu katmanları birikir.
4
Çok uzun zaman içinde katmanlar sıkışır ve kayaçlaşır; kalıntı veya iz korunur.
5
Kayaç zamanla yeryüzüne yaklaşır; fosil bilimciler fosili bulup inceler.
03 — Her canlı fosilleşir mi?
Hayır. Kalıntının veya izin parçalanmadan çok uzun süre korunması gerekir. Kayaç içinde fosilleşme örneğinde kalıntının hızla tortularla örtülmesi korunmaya yardım eder. Uygun koşullar her zaman oluşmadığı için yaşamış canlıların yalnızca küçük bir bölümü fosilleşebilir. Fosiller kayaçların yanı sıra buzulların veya sertleşmiş bitki reçinesinin içinde de bulunabilir.
Görseli büyütCanlı kalıntıları kayaçlarda, buzullarda veya sertleşmiş bitki reçinesinde korunabilir.
04 — Fosil bilimciler iş başında
Görseli büyütFosil bilimciler fosilleri dikkatle inceler, ölçer, kaydeder ve kanıtlara göre çıkarım yapar.
Fosilleri inceleyen bilim dalına fosil bilimi, yani paleontoloji denir. Bu alanda çalışan bilim insanına fosil bilimci, yani paleontolog denir. Paleontologlar kazı yapar, fosillere zarar vermeden onları çıkarır ve buldukları kanıtları kaydeder.
Mini kontrol
Mini soru
Fosil nedir?
Mini soru
Fosil oluşumunda kalıntının kum veya çamurla örtülmesinin önemi nedir?
Mini soru
Fosilleri inceleyen bilim insanına ne ad verilir?
Mini soru
Fosiller en çok hangi konuda bilgi verir?
Kısaca özet
1Fosil, geçmişte yaşamış bir canlıya ait korunmuş kalıntı veya izdir.
2Canlı kalıntısının hızla örtülmesi korunmasına yardım eder.
3Fosil oluşumu birbirini izleyen aşamalardan oluşur.
4Fosillerin oluşması çok uzun zaman alır.
5Her ölen canlı fosilleşmez; uygun koşullar gerekir.
6Fosiller geçmiş yaşam hakkında kanıt sunar.
7Fosilleri inceleyen bilim dalı paleontoloji, bilim insanı paleontologdur.
8Fosil bilimciler fosilleri dikkatle bulur, çıkarır, kaydeder ve inceler.