Duyu Organlarının İşlevleri
İnsanların ve diğer canlıların çevrelerini farklı organ ve yapılarla nasıl algıladığını, duyu organlarının işlevlerini ve sağlığını öğren.
Bir çiçeğin rengini, zilin sesini, limonun tadını ve bir kumaşın yumuşaklığını duyu organlarımızla algılarız. Farklı canlılar çevrelerindeki değişiklikleri farklı organ ve yapılarla fark edebilir.
Bu konuda öğreneceklerin
- Beş duyu organının temel işlevlerini açıklarsın.
- Canlıların çevrelerini farklı yollarla algılayabildiğini fark edersin.
- Duyu organlarının birlikte çalışabildiğini örneklerle açıklarsın.
- Duyu organlarının sağlığını koruyan davranışları seçersin.
01 — Beş duyu organımız
| Duyu organı | Algıladığı özelliklerden bazıları |
|---|---|
| Göz | Renk, şekil ve büyüklük |
| Kulak | Sesler |
| Burun | Kokular |
| Dil | Acı, tatlı ve ekşi gibi tatlar |
| Deri | Sıcaklık, soğukluk, sertlik, yumuşaklık ve doku |
02 — Bütün canlılar çevrelerini aynı şekilde mi algılar?
| Canlı | Çevresini nasıl algılar? |
|---|---|
| Yusufçuk | Çok sayıda küçük gözden oluşan gözleriyle geniş bir alanı algılayabilir. |
| Kelebek | Antenleriyle kokuları, bacaklarındaki yapılarla tatları algılayabilir. |
| Küstüm otu | Dokunulduğunda yapraklarını kapatarak tepki verebilir. |
| Böcek yiyen güneşgülü | Yapışkan tüylerine teması algılayıp yapraklarını kıvırabilir. |
03 — Duyu istasyonları
| İstasyon | Güvenli inceleme örneği |
|---|---|
| Göz | Nesnelerin renk, şekil ve büyüklüklerini belirleme |
| Kulak | Düşük sesli zil ve ksilofon seslerini ayırt etme |
| Burun | Yetişkinin seçtiği bilinen kokular hakkında düşünme |
| Dil | Yetişkinin seçtiği güvenli ve bilinen besinleri ayırt etme |
| Deri | Pamuk, sünger, taş gibi temiz nesnelerin dokusunu karşılaştırma |
04 — Duyu organları birlikte çalışabilir
Bir yiyeceği ayırt ederken yalnız tadından değil; kokusundan, görünüşünden ve dokusundan da yararlanabiliriz. Dilimiz tatları, burnumuz kokuları algılar; farklı duyular birlikte çalışarak daha çok bilgi edinmemizi sağlar.
05 — Herkes çevresini aynı biçimde algılamayabilir
Bazı insanlar bir duyu organını doğuştan tam olarak kullanamayabilir veya sonradan duyu kaybı yaşayabilir. Çevrelerini algılarken diğer duyulardan ve yardımcı araçlardan yararlanabilirler. Örneğin görmeyen bir kişi insanları seslerinden tanıyabilir.
06 — Duyu organlarımızı koruyalım
| Organ | Koruyucu davranış |
|---|---|
| Göz | Ekranı uygun uzaklıktan izlemek ve uzun süre ekrana bakmamak |
| Kulak | Çok yüksek sesten uzak durmak ve kulağa yabancı cisim sokmamak |
| Burun | Bilinmeyen maddeleri koklamamak ve buruna yabancı cisim sokmamak |
| Dil ve ağız | Çok sıcak veya çok soğuk besinlerden kaçınmak ve dişleri fırçalamak |
| Deri | Temizliğe dikkat etmek, sivri ve çok sıcak nesnelerden uzak durmak |
Mini kontrol
Zil sesi, yumuşak atkı ve çiçek kokusu sırasıyla hangi organlarla algılanır?
İnsan kokuyu burnuyla, kelebek antenleriyle algılayabilir. Bu bilgiden hangi sonuca ulaşırız?
Küstüm otunun yapraklarının dokununca kapanması neyi gösterir?
Hangisi duyu organlarımızı koruyan bir davranıştır?
- 1Gözle renk, şekil ve büyüklük gibi özellikleri algılarız.
- 2Kulakla sesleri, burunla kokuları, dille tatları algılarız.
- 3Deriyle sıcaklık ve doku gibi özellikleri algılarız.
- 4Farklı canlılar çevrelerini farklı organ ve yapılarla algılayabilir.
- 5Bitkiler çevrelerindeki bazı değişikliklere tepki verebilir.
- 6Bir nesneyi tanırken birden fazla duyu organımız birlikte çalışabilir.
- 7Duyu organlarımızı riskli davranışlardan korumalıyız.
- 8Sağlık sorunlarında bir yetişkine haber vermeli ve uzmana başvurmalıyız.